Enerji Təhlükəsizliyində Yeni Addım- Serbiyada müştərək elektrik stansiyalarının inşası və reabilitasiyası layihələri  

Xəyalə  Əzizova

YAP Suraxanı rayon təşkilatının ƏPT-nin sədri

“Bakı şəhəri 101 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbi” publik hüquqi şəxsin direktoru

Qlobal geosiyasi dəyişikliklər və enerji bazarlarındakı qeyri-stabillik fonunda dövlətlərin enerji müstəqilliyi məsələsi milli təhlükəsizliyin ən mühüm komponentinə çevrilmişdir. Azərbaycan və Serbiya arasındakı strateji tərəfdaşlıq artıq ənənəvi diplomatik çərçivələri aşaraq, Avropanın enerji xəritəsini yenidən formalaşdıran praktiki müstəviyə qədəm qoyub. 15 fevral 2026-cı il tarixində Prezident İlham Əliyevin Belqrad səfəri zamanı bəyan edilən planlar göstərir ki, iki ölkə arasındakı əməkdaşlığın növbəti onillik üçün əsas sütunu Serbiyanın elektroenergetika sisteminin modernləşdirilməsi və birgə istehsal güclərinin yaradılması olacaqdır.

Serbiya iqtisadiyyatının sürətli inkişafı və sənayeləşmə tempinin artması elektrik enerjisinə olan tələbatın kəskin yüksəlməsinə səbəb olmuşdur. Prezident Aleksandar Vuçiçin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən iqtisadi modelin davamlılığı üçün stabil və ucuz enerji mənbələri həyati əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan isə təkcə xammal ixracatçısı deyil, həm də enerji layihələrinin idarə edilməsi və texnoloji tətbiqi sahəsində zəngin təcrübəyə malik tərəfdaş kimi çıxış edir.

Səfər çərçivəsində müzakirə olunan ən böyük layihə Serbiyada inşa ediləcək 500 meqavatlıq yeni qaz elektrik stansiyasıdır. Bu layihə "müştərək" statusu daşımaqla, hər iki ölkənin resurs və kapitalının sinerjisini nəzərdə tutur. Azərbaycanın təbii qazı bu stansiyalar üçün əsas yanacaq bazası rolunu oynayacaq, istehsal olunan elektrik enerjisi isə Serbiyanın daxili ehtiyaclarını ödəməklə yanaşı, regional bazara çıxış imkanı yaradacaqdır. Əməkdaşlıq təkcə yeni stansiyaların tikintisi ilə məhdudlaşmır. Serbiyanın mövcud enerji infrastrukturunun, xüsusilə köhnəlmiş istilik elektrik stansiyalarının reabilitasiyası gündəmin əsas mövzularından biridir. Azərbaycanın Azərenerj ASC kimi nəhəng qurumlarının son illərdə ölkə daxilində həyata keçirdiyi modernləşdirmə proqramları Serbiyadakı oxşar obyektlər üçün bir etalon rolunu oynaya bilər.

Stansiyaların reabilitasiyası prosesi onların faydalı iş əmsalının artırılmasına, karbon emissiyasının azaldılmasına və texniki itkilərin minimuma endirilməsinə xidmət edir. Bu, Serbiyaya imkan verəcək ki, daha az yanacaq sərf etməklə daha çox enerji əldə etsin. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı "effektivlik" amili məhz bu modernləşdirmə layihələrinin mərkəzində dayanır. Azərbaycan qazının Serbiyaya tədarükü artıq reallıqdır. Lakin tərəflər daha irəli gedərək qazın sadəcə xammal kimi yandırılmasını deyil, onun yerindəcə yüksək dəyərli məhsula elektrik enerjisinə çevrilməsini hədəfləyirlər. Bu, "enerji tranziti" modelindən "enerji istehsalı" modelinə keçiddir.

Prezident İlham Əliyevin Belqradda qeyd etdiyi "yeni və daha genişhəcmli transmissiya imkanları" təkcə Azərbaycanın deyil, həm də Serbiyanın maraqlarına xidmət edir. Serbiya Balkan yarımadasının coğrafi mərkəzində yerləşərək, enerji axınlarının müxtəlif istiqamətlərə paylanması üçün ideal tranzit mərkəzidir. Müştərək elektrik stansiyaları Serbiyanı regionun "enerji batareyasına" çevirə bilər. Bu miqyaslı enerji layihələri həm də yüzlərlə yeni iş yerinin yaradılması, yerli mütəxəssislərin təcrübə artırması və ətraf ərazilərin infrastrukturunun inkişafı deməkdir. Serbiya üçün bu, iqtisadiyyatın canlanması və sənaye müəssisələrinin fasiləsiz enerji ilə təmin olunması zəmanətidir. Azərbaycan üçün isə bu, xarici bazarda etibarlı aktivlərin yaradılması və valyuta daxilolmalarının şaxələndirilməsidir.

Prezident Vuçiçin qeyd etdiyi kimi, Serbiyanın daxili gücünə arxalanaraq inkişaf etməsi üçün belə strateji investisiyalara ehtiyac var idi. Azərbaycanın bu sahədəki investisiya hazırlığı Serbiyanın suverenliyinə verilən ən böyük dəstəklərdən biridir. Çünki enerji təhlükəsizliyi dövlətin siyasi suverenliyinin ən vacib şərtidir.

Yekun olaraq qeyd etmək olar ki, Serbiyada müştərək elektrik stansiyalarının inşası və reabilitasiyası layihələri Azərbaycan-Serbiya dostluğunun ən parlaq texniki təzahürüdür. Bu, sadəcə mühəndislik layihəsi deyil, iki ölkənin gələcəyini birləşdirən enerji körpüsüdür.