Ümummilli lider Heydər Əliyev ölkədə qadın siyasətinin əsasını qoymuşdur
Afaq Səfərova
YAP Suraxanı rayon təşkilatının fəal üzvü
Suraxanı rayonu 275 nömrəli tam orta məktəbin direktor müavini
Azərbaycan tarixində qadınlar həmişə mühüm rol oynamışdır. Onlar yalnız ailəsinin qorunmasında deyil, həm də cəmiyyətin sosial, mədəni və siyasi inkişafında fəal iştirak etmişlər. Tarix boyu Azərbaycan qadınları milli dəyərlərə sadiq qalaraq ana dilinin, mədəniyyətin və mənəvi irsin qorunub saxlanmasında mühüm rol oynamışdır. Bu gün də onların fəaliyyəti ölkənin ictimai-siyasi həyatının müxtəlif sahələrində özünü göstərir və dövlət tərəfindən qadın hüquqlarının qorunması xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır.
Azərbaycanda qadın hüquqlarının hüquqi əsasları həm milli qanunvericilikdə, həm də beynəlxalq sənədlərdə öz əksini tapmışdır. Ölkəmiz qadın hüquqlarının qorunması sahəsində bir sıra beynəlxalq konvensiyalara qoşulmuşdur. Məsələn, 1995-ci ildə BMT-nin “Qadınlara qarşı ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv olunması haqqında” konvensiyası qəbul edilmiş və bununla Azərbaycan qadınların hüquqlarının qorunması istiqamətində mühüm beynəlxalq öhdəliklər götürmüşdür.
Bundan başqa, əmək və məşğulluq sahəsində ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması, bərabər əməyə görə bərabər əmək haqqının verilməsi və analığın mühafizəsi kimi məsələləri əhatə edən bir sıra beynəlxalq sənədlər də ölkəmiz tərəfindən qəbul edilmişdir. Bu sənədlər milli qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsinə və qadınların hüquqlarının daha səmərəli qorunmasına imkan yaratmışdır.
Qadın hüquqları eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının qanunları və müxtəlif məcəllələri ilə də təsbit olunur. Ailə, Mülki, Cinayət və İnzibati Xətalar məcəllələrində qadınların hüquq və azadlıqlarının qorunmasına xüsusi yer verilmişdir. 2006-cı il 10 oktyabr tarixində qəbul edilmiş “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” Qanun cinsi mənsubiyyətə görə ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılmasına, qadın və kişilərə ictimai həyatın bütün sahələrində bərabər imkanların yaradılmasına xidmət edir. Bundan əlavə, 2010-cu ildə qəbul edilmiş “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” qanun da qadınların təhlükəsizliyinin və hüquqlarının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanda qadın siyasətinin formalaşması və inkişafında dövlətin xüsusi rolu vardır. Ümummilli lider Heydər Əliyev ölkədə qadın siyasətinin əsasını qoymuşdur. Onun təşəbbüsü ilə 1998-ci ildə Azərbaycanda qadınların rolunun artırılması ilə bağlı mühüm sərəncam imzalanmış və həmin il Azərbaycan Respublikasının Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmışdır. Daha sonra 2000-ci ildə “Azərbaycan Respublikasında dövlət qadın siyasətinin həyata keçirilməsi haqqında” fərman imzalanmış və dövlət qurumlarında qadınların rəhbər vəzifələrdə təmsil olunmasının artırılması məqsədi qarşıya qoyulmuşdur. Bu siyasətin davamı olaraq 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmış və bu qurum ölkədə gender siyasətinin həyata keçirilməsində mühüm rol oynamağa başlamışdır.
Ölkəmizdə qadın siyasətinin həyata keçirilməsi üçün müxtəlif dövlət proqramları da qəbul edilmişdir. 2000–2005-ci illər üçün “Azərbaycan Respublikasında Qadın Problemləri üzrə Milli Fəaliyyət Planı” qadınların siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni, təhsil və səhiyyə sahələrində iştirakını artırmaq məqsədini daşıyırdı. Sonrakı illərdə də gender bərabərliyi sahəsində yeni proqramlar qəbul olunmuşdur. Məsələn, 2026–2028-ci illər üçün gender bərabərliyi üzrə Milli Fəaliyyət Planı bu sahədə həyata keçirilən siyasətin davamlı inkişafına xidmət edir.
Azərbaycan qadınlarının ictimai-siyasi həyatda fəal iştirakı ölkənin demokratik inkişafının mühüm göstəricilərindən biridir. Şərqdə ilk dəfə olaraq məhz Azərbaycanda qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verilmişdir. Bu fakt ölkəmizin qadın hüquqları sahəsində qabaqcıl mövqedə olduğunu göstərir. Bu gün qadınlar Milli Məclisdə, yerli özünüidarəetmə orqanlarında, dövlət idarəçiliyində, elmdə, təhsildə və digər sahələrdə fəal şəkildə təmsil olunurlar. Qadınların cəmiyyətin inkişafında oynadığı rol onların fəal vətəndaş mövqeyinə malik olduğunu göstərir.
Müasir dövrdə Azərbaycan qadınlarının fəaliyyəti daha da genişlənmişdir. Onlar həm dövlət idarəçiliyində, həm də ictimai və mədəni layihələrdə aktiv iştirak edirlər. Ölkənin Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyevanın fəaliyyəti də bu baxımdan mühüm nümunə hesab olunur. Onun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən humanitar və mədəni layihələr Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasına və ölkənin “yumşaq güc” siyasətinin inkişafına töhfə verir. Eyni zamanda “Güclü Cəmiyyətin Zərif Simaları” kimi layihələr qadınların cəmiyyətdəki rolunun daha da artırılmasına xidmət edir.
Statistik göstəricilər də qadınların ölkənin inkişafındakı rolunu aydın şəkildə göstərir. Azərbaycan əhalisinin ümumi sayının təxminən yarısını qadınlar təşkil edir. 2026-cı ilin əvvəlinə olan məlumatlara görə, işçi qüvvəsinin təxminən yarıya yaxın hissəsi qadınlardan ibarətdir. Qadın sahibkarların sayı da son illərdə artaraq ümumi sahibkarların əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir. Yerli özünüidarəetmə orqanlarında qadınların təmsilçiliyi son illər ərzində əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlmişdir. Həmçinin dövlət qulluqçuları, hakimlər və hüquq-mühafizə orqanlarında çalışan qadınların sayı da getdikcə artır.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan qadınlarının ölkənin inkişafında böyük və danılmaz rolu vardır. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət, qəbul olunan qanunlar və proqramlar qadınların hüquqlarının qorunmasına və onların cəmiyyətin bütün sahələrində fəal iştirakına geniş imkanlar yaradır. Bu siyasət hazırda Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni yanaşmalar və müasir meyarlarla daha da inkişaf etdirilir. Nəticə etibarilə Azərbaycan qadınları ölkənin tərəqqisində mühüm rol oynayır və cəmiyyətin inkişafına dəyərli töhfələr verməyə davam edirlər.
