Bakı və Bratislava Arasında Yeni Strateji Dövr
Ziyafət Tağıyeva
Hövsan Sağlamlıq Mərkəzinin baş həkimi
YAP Suraxanı rayon təşkilatının ƏPT-nin sədri
Azərbaycan Respublikası müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra çoxvektorlu və balanslaşdırılmış xarici siyasət xəttini formalaşdırmış, Avropa dövlətləri ilə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın inkişafını prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən etmişdir. Bu kontekstdə, Mərkəzi Avropanın mühüm siyasi və iqtisadi aktorlarından olan Slovakiya Respublikası ilə münasibətlər həm ikitərəfli formatda, həm də beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Son illərdə reallaşan yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər, imzalanmış fundamental sənədlər və tətbiqi xarakter daşıyan birgə layihələr iki ölkə arasında əlaqələrin keyfiyyətcə yeni — strateji tərəfdaşlıq mərhələsinə yüksəldiyini bariz şəkildə nümayiş etdirir.
İki ölkə arasındakı siyasi dialoqun dinamikası dövlət başçıları səviyyəsində keçirilən görüşlərlə birbaşa bağlıdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəsmi səfərləri və Slovakiya Prezidenti Peter Pelleqrininin Azərbaycana, o cümlədən işğaldan azad edilmiş və mədəniyyət paytaxtımız hesab olunan Şuşa şəhərinə səfəri bu münasibətlərin simvolik və praktiki dəyərini artırır. Şuşada keçirilən ali səviyyəli görüşlər zamanı verilən bəyanatlar tərəflərin regional və qlobal məsələlərdə eyni baxış bucağına sahib olduğunu təsdiqləmişdir. Bu etimad mühitinin ən mühüm hüquqi təsbiti isə tərəflər arasında imzalanmış "Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə"dir. Sözügedən tarixi sənəd siyasi, iqtisadi, hərbi-texniki, mədəni və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün uzunmüddətli və möhkəm hüquqi baza formalaşdırmışdır. Mütəmadi xarakter alan parlamentlərarası əlaqələr və xarici işlər nazirlikləri səviyyəsindəki siyasi məsləhətləşmələr bu sənədin icrasını sürətləndirən əsas mexanizmlər kimi çıxış edir.
İkitərəfli əlaqələrin ən humanist və praktiki istiqamətlərindən biri Slovakiyanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, yenidən qurulması prosesində fəal tərəfdaş kimi iştirak etməsidir. Slovakiya Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini hər zaman qətiyyətlə dəstəkləmiş, münaqişədən sonrakı quruculuq mərhələsinə də ilk qoşulan Avropa ölkələrindən biri olmuşdur. Bu əməkdaşlığın ən böyük və vizual nümunəsi Ağdam rayonunun Baş Qərvənd kəndində həyata keçirilən layihədir. Slovakiyalı mütəxəssislər və memarlar tərəfindən layihələndirilən və müasir texnologiyaların tətbiqi ilə inşa edilən “Ağıllı kənd” (Smart Village) konsepsiyası regionun ekoloji və texnoloji gələcəyini formalaşdırır. Bu layihə yalnız infrastrukturun bərpası deyil, həm də keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına təhlükəsiz və layiqli qayıdışı üçün yaradılan ən yüksək standartlı yaşayış modelidir. Bundan əlavə, işğaldan azad edilmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsi prosesində slovak istehsalı olan modern "Božena" minatəmizləmə sistemlərinin və texnikalarının tərəfdaşlıq çərçivəsində Azərbaycana gətirilməsi, humanitar qrup fəaliyyətlərinə verdiyi dəstək regional təhlükəsizliyə birbaşa töhfədir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyinin etibarlı təminatçısı və strateji tərəfdaşı kimi qəbul olunur. Avropa İttifaqı məkanında enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə xüsusi ehtiyacı olan ölkələrdən biri də məhz Slovakiyadır. Bu kontekstdə, Bakı və Bratislava arasında enerji sektorunda strateji yaxınlaşma baş verir. Slovakiya Azərbaycanın təşəbbüsü olan və Mərkəzi-Şərqi Avropa ölkələrinin qaz nəqliyyat sistemlərini birləşdirən "Həmrəylik Halqası" (String of Solidarity - STRING) layihəsinin fəal iştirakçısıdır. Azərbaycan qazının mövcud interkonnektorlar vasitəsilə Slovakiyaya və onun üzərindən digər Avropa bazarlarına çatdırılması layihəsi həm ölkəmizin ixrac coğrafiyasını genişləndirir, həm də Slovakiyanın enerji asılılığını minimuma endirir. Eyni zamanda, "yaşıl enerji" keçidi sahəsində, xüsusilə bərpa olunan enerji mənbələrinin yaradılması və ötürülməsi istiqamətində iki ölkə arasında təcrübə və texnologiya mübadiləsi üçün geniş potensial mövcuddur.
Slovakiya və Azərbaycan arasında formalaşan münasibətlər model tərəfdaşlıq xarakteri daşıyır. İki ölkə arasındakı əlaqələr sadəcə quru bəyanatlardan ibarət deyil; o, Ağdamda ucalan tikinti divarlarında, Avropaya uzanan enerji kəmərlərində və Şuşada imzalanan strateji bəyannamələrdə öz əksini tapır. Qarşılıqlı hörmət, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiqlik və iqtisadi səmərəlilik üzərində qurulan bu etimad, gələcəkdə hər iki xalqın rifahına və regionun sabitliyinə xidmət edən yeni və daha böyük layihələrin icrasına təminat verir.
