Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında enerji əməkdaşlığı
Səfərov Əliqismət
YAP Suraxanı rayon təşkilatının ƏPT-nin sədri
Suraxanı rayon 318 saylı tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında enerji əməkdaşlığı regional iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır. Xəzər hövzəsinin enerji resursları, əlverişli coğrafi mövqe və mövcud nəqliyyat infrastrukturu Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ilə beynəlxalq bazarlar arasında mühüm tranzit tərəfdaşına çevirir.
Prezident İlham Əliyevin 8 oktyabr 2026-cı ildə Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışında enerji sahəsində əməkdaşlığın regional tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri olduğu vurğulanmışdır. Dövlət başçısı Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə nəql olunduğunu və bu daşımaların həcminin artdığını bildirmişdir. Bu proses Xəzər dənizinin enerji marşrutlarının şaxələndirilməsindəki rolunu gücləndirir.
Ənənəvi enerji resurslarının tranziti Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya ölkələri arasında iqtisadi qarşılıqlı fəaliyyətin mühüm tərkib hissəsidir. Mövcud infrastrukturdan səmərəli istifadə, nəql marşrutlarının inkişafı və tərəfdaş ölkələr arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi enerji təchizatının etibarlılığının artırılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, tranzit imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarlarında mövqeyinin möhkəmlənməsinə şərait yaradır.
Enerji əməkdaşlığının digər perspektivli istiqaməti bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və yaşıl enerji dəhlizlərinin yaradılmasıdır. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında saziş bu istiqamətdə mühüm institusional əsas formalaşdırmışdır. Xəzər dənizi vasitəsilə elektrik enerjisinin ötürülməsi imkanlarının araşdırılması regionun enerji potensialının daha geniş bazarlara çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Yaşıl enerji təşəbbüslərinin reallaşdırılması texniki infrastrukturun inkişafını, investisiyaların cəlb edilməsini və dövlətlərarası əməkdaşlığın əlaqələndirilməsini tələb edir. Bu sahədə birgə fəaliyyət enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə və aşağı karbonlu iqtisadi inkişaf məqsədlərinin dəstəklənməsinə töhfə verə bilər.
Nəticə etibarilə, ənənəvi enerji resurslarının tranziti ilə yaşıl enerji layihələrinin paralel inkişafı Azərbaycan–Mərkəzi Asiya əməkdaşlığının strateji əhəmiyyətini artırır. Qarşılıqlı maraqlara əsaslanan təşəbbüslərin davam etdirilməsi regional enerji bağlantılarının güclənməsinə və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət edə bilər.
