Laçın rayonunun Zabux kəndi
Kəmalə Quliyeva
YAP Suraxanı rayon təşkilatının üzvü
Suraxanı rayonu, 269 saylı körpələr evi və uşaq bağçasının müdiri
Zabux kəndi Azərbaycan Respublikasının Laçın rayonunun qədim və gözəl yaşayış məntəqələrindən biridir. Kənd Qarabağ yaylasında, Zabux çayının sahilində, Həkəri çayı ilə Zabux çayının qovuşduğu əraziyə yaxın yerləşir. Təbiətinin gözəlliyi, zəngin tarixi və strateji mövqeyi Zabux kəndini Laçın rayonunun mühüm yaşayış məntəqələrindən birinə çevirib.
Zabux kəndinin tarixi çox qədimdir. Mənbələrə görə, kəndin əvvəlki adı Xut Zabux olmuşdur. Vaxtilə bu ərazidə iki Zabux adlı yaşayış məntəqəsi mövcud olmuş və onları bir-birindən fərqləndirmək üçün Xut Zabux və Sus Zabux adlarından istifadə edilmişdir. Kəndin adının qədim türk dillərində “döngə” mənasını verən “zaboq” sözü ilə bağlı olduğu qeyd edilir. XIX əsrdə Şuşa-Gorus yolunun döngəsində poçt dayanacağının yerləşməsi də kəndin adı ilə əlaqələndirilir.
Zabux kəndinin əhalisinin əsas məşğuliyyət sahələri tarixən heyvandarlıq, bağçılıq və bostançılıq olmuşdur. Kənddə insanların gündəlik həyatı təbiətlə sıx bağlı idi. Kənd ərazisində tarixi və mədəni əhəmiyyət daşıyan abidələr, o cümlədən XIX əsrə aid körpülər mövcuddur. Bu abidələr Zabuxun zəngin keçmişindən xəbər verir.
Laçın rayonu ilə birlikdə Zabux kəndi də 18 may 1992-ci ildə Ermənistanın işğalına məruz qalmışdır. İşğal nəticəsində kənd sakinləri doğma yurdlarından didərgin düşmüş, kəndin evləri və sosial obyektləri zərər görmüşdür. Uzun illər davam edən ayrılıq Zabux sakinləri üçün böyük həsrət və ağrı ilə yadda qalmışdır.
26 avqust 2022-ci ildə Zabux kəndi yenidən Azərbaycanın nəzarətinə qaytarıldı. Bundan sonra kənddə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanıldı. Yeni evlər, yollar, sosial və təhsil obyektləri inşa edildi, kəndin yenidən canlandırılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 2023-cü ilin avqustundan etibarən Zabux sakinlərinin doğma kəndlərinə qayıdışı başladı və illərlə həsrətində olduqları yurdlarına qovuşdular.
Bu gün Zabux kəndi özünün yeni inkişaf dövrünü yaşayır. Doğma torpaqlarına qayıdan insanlar kənddə yeni həyat qurur, uşaqlar yenidən öz ata-baba yurdlarında böyüyürlər. Zabux kəndinin dirçəlişi Azərbaycanın azad edilmiş torpaqlarında həyata keçirilən Böyük Qayıdışın ən gözəl nümunələrindən biridir.
Zabux kəndi təkcə Laçın rayonunun deyil, bütün Azərbaycanın tarixi yaddaşında xüsusi yer tutan yaşayış məntəqəsidir. Onun keçmişi, yaşadığı çətinliklər və bugünkü dirçəlişi xalqımızın doğma torpağa bağlılığını, mübarizə əzmini və gələcəyə olan inamını nümayiş etdirir. Zabuxun yenidən qurulması və sakinlərinin öz doğma yurdlarına qayıtması gələcək nəsillər üçün böyük qürur və örnəkdir.
