Bakının Urbanizasiyası Nəqliyyat Problemləri və Meqapolisin Gələcəyi

Müasir dövrdə meqapolislərin idarə olunması təkcə memarlıq və tikinti məsələsi deyil, həm də mürəkkəb mühəndislik, logistika və sosial rifah zənciridir. Azərbaycanın paytaxtı Bakı bu gün öz tarixinin ən böyük urbanizasiya çağırışları ilə üz-üzədir. Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi son müsahibəsində paytaxtın nəqliyyat problemləri, tıxacların aradan qaldırılması yolları və Bakının gələcək siması ilə bağlı səsləndirdiyi tezislər, şəhərin inkişafına dair yeni strateji yanaşmanın anonsu kimi qiymətləndirilməlidir.

Bakı sürətlə böyüyən və iqtisadi cazibə mərkəzinə çevrilən bir meqapolisdir. Prezident müsahibəsində qeyd edir ki, paytaxtın infrastruktur yükü əhali artımı və regionlardan axın fonunda ciddi şəkildə artıb. Bu vəziyyət şəhərin "nəfəs almasını" çətinləşdirən amilləri, xüsusilə nəqliyyat tıxaclarını ön plana çıxarır.

Dövlət başçısının vurğuladığı əsas məqam odur ki, Bakının urbanizasiyası plansız deyil, Baş Plan (General Plan) əsasında həyata keçirilməlidir. Paytaxtın mərkəzi hissəsinin həddindən artıq yüklənməsinin qarşısını almaq üçün şəhərin yeni inkişaf oxlarının müəyyən edilməsi və iqtisadi aktivliyin paytaxtın kənarlarına doğru (məsələn, Ələt Azad İqtisadi Zonası istiqamətində) genişləndirilməsi strateji hədəfdir. Bakı sakinlərini ən çox narahat edən məsələ – nəqliyyatın hərəkətindəki çətinliklərdir. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində bu problemin kompleks həlli üçün konkret istiqamətləri göstərir. Tıxacların həlli sadəcə yeni yolların salınması deyil, həm də mövcud idarəetmə mexanizmlərinin optimallaşdırılmasıdır.

Dövlət başçısı intellektual nəqliyyat idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi, yol qovşaqlarının sayının artırılması və parklanma siyasətinin nizamlanması kimi məsələlərə toxunur. Lakin ən mühüm mesaj budur: Fərdi avtomobillərin sayının artdığı bir şəraitdə yeganə çıxış yolu ictimai nəqliyyatın cəlbediciliyini və effektivliyini artırmaqdır. Prezidentin müsahibəsində Bakı metrosunun inkişafı ilə bağlı mühüm planlar yer alır. Metro şəhər nəqliyyatının "onurğa sütunu"dur və bu sahədəki ləngimələr birbaşa yerüstü tıxaclara təsir edir. Dövlət başçısı yaxın illər ərzində 10 yeni metro stansiyasının tikintisinin planlaşdırıldığını və bu istiqamətdə maliyyə vəsaitlərinin ayrıldığını qeyd edir.

Metronun əhatə dairəsinin genişlənməsi, xüsusilə şəhərin sıx məskunlaşmış kənar rayonlarının mərkəzlə birləşdirilməsi avtomobil asılılığını azaldacaq. Bu, həm zaman itkisinin qarşısını alacaq, həm də paytaxtın ekoloji yükünü yüngülləşdirəcəkdir. Müasir Bakının gələcəyi həm də "yaşıl nəqliyyat"la bağlıdır. Prezident müsahibəsində ekoloji təmiz nəqliyyat vasitələrinə keçid prosesindən bəhs edərkən bildirir ki, Bakının avtobus parkı tamamilə yenilənməli və elektrik enerjisi ilə işləyən avtobuslara üstünlük verilməlidir. Artıq Çin şirkətləri ilə imzalanan müqavilələr və yerli elektrobus istehsalı zavodunun qurulması bu hədəfə xidmət edir.

Bununla yanaşı, mikromobillik (velosiped və skuter yolları) anlayışının şəhər infrastrukturuna inteqrasiyası da gündəmdədir. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, Bakı gəzmək üçün rahat olan (walkable city) bir şəhərə çevrilməlidir. Sahil bulvarının genişləndirilməsi və şəhərin mərkəzi hissəsində piyada zonalarının artırılması bu strategiyanın tərkib hissəsidir. Bakı həm də öz qədim memarlığı ilə tanınan bir şəhərdir. Prezident müsahibədə şəhərin tarixi simasının qorunması məsələsinə xüsusi həssaslıqla yanaşır. O vurğulayır ki, yeni göydələnlərin və müasir binaların inşası Bakının tarixi ruhunu zədələməməlidir.

"Qara şəhər"in "Ağ şəhər"ə çevrilməsi layihəsi müasir urbanizasiyanın ən uğurlu nümunələrindən biri kimi təqdim olunur. Bu layihə göstərdi ki, köhnə sənaye zonalarını müasir yaşayış və istirahət mərkəzlərinə çevirməklə Bakının həm ekoloji vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, həm də estetik görünüşünü zənginləşdirmək mümkündür. 2025-ci il Bakısı tarix və müasirliyin qovuşduğu bir meqapolis statusunu qorumalıdır.

Urbanizasiya problemlərinin həllində Prezident vətəndaşların və mütəxəssislərin rəyinə böyük önəm verir. Şəhər mühitindəki nöqsanların aradan qaldırılmasında, yaşıllıqların qorunmasında və qanunsuz tikintilərə qarşı mübarizədə ictimai nəzarət mexanizmi həlledicidir. Dövlət başçısı qeyd edir ki, Bakı sakinləri şəhərin idarə olunmasında aktiv iştirak etməli, problemləri dilə gətirməlidirlər. Bu, "Smart City" (Ağıllı şəhər) konsepsiyasının sosial tərəfidir – vətəndaşın öz şəhərinin taleyində iştirakı.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində cızılan mənzərə Bakını yaxın gələcəkdə daha yaşıl, daha rahat və daha texnoloji bir şəhər kimi təsvir edir. 2025-ci il reallıqları göstərir ki, paytaxtın nəqliyyat problemləri keçici çətinliklərdir və onların həlli üçün dövlətin həm siyasi iradəsi, həm də iqtisadi imkanları var.

Bakının gələcəyi geniş yollar, sürətli metropoliten, təmiz ekologiya və tarixi mirasın harmoniyasında dayanır. Bakı sadəcə Azərbaycanın siyasi mərkəzi deyil, həm də dünya səviyyəli meşə-parkları, müasir nəqliyyat qovşaqları və yüksək həyat keyfiyyəti ilə seçilən bir meqapolisə çevrilməkdədir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, paytaxtın inkişafı hər bir vətəndaşın rahatlığı və rifahı naminə aparılan fasiləsiz bir prosesdir. Bakı bizim qürurumuzdur və onu qorumaq, təkmilləşdirmək hər birimizin ortaq missiyasıdır.