Neftdən Yaşıl Enerjiyə - İqtisadi Şaxələndirmə və Bərpaolunan Resurslar

Dünya iqtisadiyyatı qlobal iqlim dəyişikliyi və texnoloji innovasiyalar fonunda böyük bir "enerji keçidi" dövrünü yaşayır. Onilliklər boyu iqtisadiyyatının onurğa sütununu karbohidrogen resursları – neft və qaz təşkil edən Azərbaycan üçün bu keçid sadəcə ekoloji seçim deyil, həm də strateji iqtisadi zərurətdir. Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə toxunduğu iqtisadi şaxələndirmə və bərpaolunan enerji potensialı ölkəmizin post-neft dövrünə dair aydın yol xəritəsini cızır.

Prezident İlham Əliyev müsahibəsində səmimi bir reallığı qeyd edir: neft hasilatında təbii azalma prosesi gedir. Bu, geoloji bir prosesdir və Azərbaycan bu reallığa hələ illər öncəsindən hazırlaşmağa başlamışdır. Lakin dövlət başçısının vurğuladığı əsas məqam odur ki, neft hasilatının azalması Azərbaycan iqtisadiyyatının zəifləməsi demək deyil. Əksinə, bu, iqtisadiyyatın digər sektorlarının, xüsusilə də "yaşıl enerji" və qeyri-neft sənayesinin ön plana çıxması üçün bir təkan rolunu oynayır.

2025-ci ilin iqtisadi göstəriciləri sübut edir ki, Azərbaycan xarici borcunu minimum səviyyədə (ÜDM-in 10%-dən aşağı) saxlayaraq və valyuta ehtiyatlarını artıraraq (68-70 milyard dollar) özü üçün güclü bir "təhlükəsizlik yastığı" yaradıb. Bu maliyyə müstəqilliyi Azərbaycana imkan verir ki, yaşıl enerji keçidini xarici diktələr olmadan, öz milli maraqları çərçivəsində həyata keçirsin.

Müsahibədə səslənən ən diqqətçəkən rəqəmlərdən biri Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialı ilə bağlıdır. Prezident qeyd edir ki, Azərbaycanın təkcə dənizdə (Xəzər dənizinin Azərbaycan sektoru) külək enerjisi potensialı 157 giqavat təşkil edir. Bu, nəinki ölkənin daxili tələbatını tam ödəmək, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyində yeni və həlledici rol oynamaq üçün kifayət edən nəhəng bir rəqəmdir.

Prezidentin müsahibəsində iqtisadi şaxələndirmənin sadəcə enerji ilə məhdudlaşmadığı aydın görünür. Dövlət başçısı yerli istehsalın, xüsusilə hərbi sənaye və kənd təsərrüfatının ixrac potensialına böyük diqqət yetirir. Hərbi sənaye məhsullarının ixracının 1 milyard dollara çatdırılması hədəfi, yüksək texnologiyalı və əlavə dəyəri yüksək olan sahələrə qoyulan investisiyanın nəticəsidir. Bundan əlavə, azad edilmiş torpaqların münbitliyi və oradakı kənd təsərrüfatı resurslarının dövriyyəyə cəlb edilməsi qeyri-neft ÜDM-nin artımında mühüm rol oynayacaq. Prezidentin "yaralı torpaq"dan "məhsuldar torpaq" anlayışına keçid tezisi, əslində işğaldan azad edilmiş ərazilərin ölkə iqtisadiyyatının yeni drayverinə çevrilməsi deməkdir.

Nəqliyyat və logistika sektorunun şaxələndirmədəki rolunu qeyd etmək lazımdır. Zəngəzur dəhlizi və Orta Dəhliz Azərbaycanın karbohidrogen resurslarından asılılığını azaldan, xidmət sektorundan və tranzitdən gələn gəlirləri artıran strateji layihələrdir. Prezident vurğulayır ki, Azərbaycan logistik haba çevrilməklə onilliklər boyu davamlı gəlir mənbəyi təmin edir. Bu, "qara qızıl"ın "insan kapitalı"na və "coğrafi üstünlüyə" konvertasiya edilməsidir. Keçid dövrünün uğuru həm də idarəetmə keyfiyyətindən asılıdır. Prezident müsahibədə xarici investorlar üçün Azərbaycanın nə qədər cəlbedici olduğunu və bunun səbəbinin daxili sabitlik olduğunu bildirir. "Yaşıl enerji" sahəsinə milyardlarla dollar investisiya qoyan şirkətlər Azərbaycanın hüquqi sisteminə və dövlətin sözünün imzasından daha güclü olmasına güvənirlər.

Həmçinin, dövlət başçısının kadr islahatları, gənc mütəxəssislərin vəzifələrə gətirilməsi və bürokratik maneələrin aradan qaldırılması ilə bağlı fikirləri iqtisadiyyatın rəqəmsallaşması və müasirləşməsi üçün zəruri şərtlərdir. Müasir iqtisadiyyat artıq neft quyuları ilə deyil, innovativ ideyalar və "yaşıl texnologiyalar"la idarə olunur. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində təqdim etdiyi mənzərə göstərir ki, Azərbaycan neft gəlirlərindən səmərəli istifadə edərək özünün "post-neft" gələcəyini artıq inşa edib. 2025-ci il bu keçidin rəsmiləşdiyi və geri dönməz xarakter aldığı ildir.

"Neftdən Yaşıl Enerjiyə" keçid sadəcə bir şüar deyil, Azərbaycanın qlobal iqtisadiyyatda sağ qalma və liderlik strategiyasıdır. Külək, günəş və su enerjisi Azərbaycanın yeni "nefti" olacaq. Bu keçid həm ölkəmizin ekoloji təmizliyini təmin edəcək, həm də iqtisadiyyatımızı xarici bazarlardakı qiymət dalğalanmalarından sığortalayacaqdır. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanın bu yeni yolu bizi daha güclü, daha müstəqil və daha modern bir dövlətə çevirir.