Neft və qaz sektoru "yaşıl enerji"nin rəqibi yox, onun əsas sponsoru və təminatçısı funksiyasını yerinə yetirir

Müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi dayanıqlılıq anlayışları qlobal gündəliyin mərkəzində dayanarkən, bir çox dövlətlər ənənəvi enerji mənbələrindən imtina edərək kəskin şəkildə "yaşıl enerji"yə keçid etməyə çalışırlar. Lakin bu radikal yanaşma bəzi hallarda enerji böhranlarına və iqtisadi qeyri-sabitliyə gətirib çıxarır. Bu mürəkkəb qlobal mənzərədə Azərbaycanın seçdiyi yol – "Paralel İnkişaf Strategiyası" özünün praqmatikliyi, uzaqgörənliyi və səmərəliliyi ilə fərqlənir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu strategiyanın mahiyyəti ənənəvi karbohidrogen ehtiyatları ilə bərpa olunan enerji mənbələrini bir-birinə qarşı qoymaq deyil, əksinə, onların vəhdətini yaradaraq qarşılıqlı tamamlayıcı qüvvə kimi inkişaf etdirməkdən ibarətdir. Bu yanaşma Azərbaycanın enerji suverenliyini möhkəmləndirməklə yanaşı, ölkəni qlobal enerji keçidinin ən uğurlu modellərindən birinə çevirir.

Azərbaycanın enerji strategiyasının təməlində zəngin neft və qaz resurslarının səmərəli idarə olunması dayanır. Ötən illər ərzində yaradılan güclü neft-qaz infrastrukturu, xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi kimi meqa-layihələr bu gün ölkənin iqtisadi qüdrətinin əsasını təşkil edir. Lakin rəsmi Bakı bu resurslara yalnız gəlir mənbəyi kimi baxmır, həm də gələcəyin "yaşıl iqtisadiyyat"ını qurmaq üçün bir vasitə kimi yanaşır. Ənənəvi enerjidən əldə olunan gəlirlər bərpa olunan enerji infrastrukturunun yaradılmasına, ən müasir texnologiyaların ölkəyə gətirilməsinə və insan kapitalının inkişafına yönəldilir. Bu, klassik resurs ölkəsi modelindən fərqli olaraq, təbii sərvətlərin davamlı inkişaf üçün tramplin rolunu oynaması deməkdir. Beləliklə, neft və qaz sektoru "yaşıl enerji"nin rəqibi yox, onun əsas sponsoru və təminatçısı funksiyasını yerinə yetirir.

Bu vəhdətin ən bariz nümunəsi enerji sisteminin dayanıqlılığının təmin edilməsində özünü göstərir. Məlumdur ki, günəş və külək enerjisi hava şəraitindən asılı olaraq dəyişkən xarakter daşıyır. Məhz burada Azərbaycanın son illərdə modernləşdirdiyi və gücünü artırdığı istilik elektrik stansiyaları strateji əhəmiyyət kəsb edir. Təbii qazla işləyən müasir stansiyalar baza gücü rolunu oynayaraq, bərpa olunan enerji mənbələrinin şəbəkəyə inteqrasiyası zamanı yarana biləcək tərəddüdləri sığortalayır. Bu hibrid model – yəni ənənəvi və alternativ enerjinin paralel istismarı – ölkənin enerji sistemini istənilən fors-major hallardan qoruyur və fasiləsiz enerji təchizatını təmin edir. Bu, Azərbaycanın enerji keçidini digər ölkələrdən fərqli olaraq şoksus, rəvan və təhlükəsiz şəkildə həyata keçirməsinə imkan verir.

İqtisadi baxımdan bu strategiya "qazın elektrik enerjisinə transformasiyası" və "qaza qənaət" prinsipləri üzərində qurulub. Ölkə daxilində günəş və külək stansiyalarının, eləcə də işğaldan azad edilmiş ərazilərdə su elektrik stansiyalarının istismara verilməsi daxili tələbatın ödənilməsində təbii qazın payını azaldır. Qənaət edilən milyonlarla kubmetr qaz isə ixraca yönəldilir. Bu, ikitərəfli qazanc deməkdir: bir tərəfdən ölkənin ixrac potensialı artır və Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verilir, digər tərəfdən isə daxili istehsal ekoloji cəhətdən təmizlənir və karbon emissiyaları azalır. Beləliklə, Azərbaycan ənənəvi enerjidən imtina etmədən, onun istifadəsini optimallaşdıraraq qlobal iqlim hədəflərinə doğru irəliləyir.

Paralel inkişaf strategiyası Azərbaycanın xarici siyasətində də yeni imkanlar açır. Ölkəmiz artıq təkcə neft və qaz ixracatçısı kimi deyil, həm də "yaşıl enerji" ixracatçısı kimi tanınmağa başlayır. Xəzər dənizinin nəhəng külək enerjisi potensialının Avropa bazarlarına çıxarılması planları, Qara dəniz sualtı kabel layihəsi bu strategiyanın məntiqi davamıdır. Azərbaycan sübut edir ki, karbohidrogen ehtiyatları ilə zəngin ölkə eyni zamanda regionun "yaşıl enerji" mərkəzinə çevrilə bilər. Bu, beynəlxalq investorlar üçün də cəlbedici mühit yaradır; "ACWA Power", "Masdar", "BP" kimi nəhəng şirkətlərin Azərbaycanda həm ənənəvi, həm də bərpa olunan enerji layihələrinə sərmayə qoyması bu etimadın göstəricisidir.

Azərbaycanın tətbiq etdiyi ənənəvi və bərpa olunan enerji mənbələrinin vəhdəti modeli qlobal enerji arxitekturasında unikal bir nümunədir. Bu strategiya keçmişin mirasını inkar etmir, əksinə, ondan gələcəyin qurulması üçün səmərəli istifadə edir. Neft kapitalının insan kapitalına və yaşıl texnologiyalara çevrilməsi, enerji təhlükəsizliyinin şaxələndirilməsi və ekoloji tarazlığın qorunması Azərbaycanın davamlı inkişaf konsepsiyasının əsas sütunlarıdır. Bu paralel inkişaf yolu Azərbaycanı XXI əsrin enerji çağırışlarına hazır, rəqabətqabiliyyətli və güclü bir dövlət kimi təsdiqləyir.