Azərbaycan–Avropa Komissiyası münasibətlərində yeni strateji mərhələ: Enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi inteqrasiya və regional sülh gündəliyi
Rəna Şəfiyeva
YAP Suraxanı rayon təşkilatının üzvü
SOCAR-ın Sənaye Təhlükəsizlik İdarəsinin əməkdaşı
2026-cı il iyulun 1-də Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin Azərbaycana rəsmi səfəri ölkəmizin Avropa İttifaqı ilə münasibətlərinin inkişafında mühüm siyasi hadisə kimi tarixə düşdü. Səfər çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin mətbuata bəyanatı münasibətlərin hazırkı vəziyyətini, gələcək inkişaf istiqamətlərini və qarşılıqlı əməkdaşlığın strateji mahiyyətini əhatəli şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər bir daha təsdiq etdi ki, Azərbaycan ilə Avropa Komissiyası arasında əməkdaşlıq artıq ənənəvi iqtisadi əlaqələr çərçivəsini aşaraq enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya, yaşıl enerji, regional sabitlik və geosiyasi tərəfdaşlıq kimi mühüm istiqamətləri özündə birləşdirən yeni strateji mərhələyə qədəm qoymuşdur.
Prezident İlham Əliyev çıxışında vurğuladı ki, son aylarda Avropa İttifaqının ali rəhbərliyinin Azərbaycana həyata keçirdiyi ardıcıl səfərlər münasibətlərin dinamik inkişafının və yüksək siyasi etimadın göstəricisidir. Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın, Avropa İttifaqının xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasın, ardınca isə Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin Bakıya səfərləri Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında institusional dialoqun yeni mərhələyə yüksəldiyini nümayiş etdirir. Bu intensiv siyasi təmaslar tərəflərin qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığı daha da dərinləşdirmək əzmində olduqlarını göstərir.
Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə iqtisadi münasibətləri də bu strateji tərəfdaşlığın mühüm sütunlarından biridir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, ölkəmizin xarici ticarət dövriyyəsinin 40 faizdən çoxu Avropa İttifaqına üzv dövlətlərin payına düşür. Bununla yanaşı, Azərbaycan Cənubi Qafqaz regionunda Avropa İttifaqının ən iri ticarət tərəfdaşı olaraq region üzrə ticarətin təxminən 70 faizini təmin edir. Bu göstəricilər Azərbaycanın Avropa iqtisadi məkanında etibarlı tərəfdaş statusunu möhkəmləndirməklə yanaşı, ölkənin regionun iqtisadi inkişafında aparıcı rolunu da təsdiqləyir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində enerji təhlükəsizliyi qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmişdir. Bu baxımdan Azərbaycan uzun illər ərzində həyata keçirdiyi uzaqgörən enerji siyasəti sayəsində Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində strateji tərəfdaş kimi mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirmişdir. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumunun imzalanmasından sonra Azərbaycanın Avropa İttifaqına təbii qaz ixracı təxminən 65 faiz artmışdır. Hazırda Azərbaycan qazı Avropa İttifaqının on üzv dövlətinə nəql olunur və mövcud infrastruktur gələcəkdə bu coğrafiyanın daha da genişləndirilməsinə imkan verir.
Bu uğurun əsas dayaqlarından biri Cənub Qaz Dəhlizidir. Təxminən 3500 kilometr uzunluğunda vahid boru kəməri sistemi təkcə enerji layihəsi deyil, eyni zamanda Avrasiya məkanında geosiyasi və geoiqtisadi əməkdaşlığın uğurlu modelidir. Azərbaycan bu layihənin həyata keçirilməsi üçün böyük maliyyə resursları səfərbər etmiş, siyasi iradə nümayiş etdirmiş və çoxtərəfli diplomatik əməkdaşlıq mexanizmlərini uğurla formalaşdırmışdır. Məhz bunun nəticəsidir ki, ölkəmiz bu gün Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsində etibarlı və məsuliyyətli tərəfdaş kimi qəbul edilir.
Mövcud geosiyasi reallıqlar fonunda Azərbaycan–Avropa Komissiyası tərəfdaşlığı qarşılıqlı etimada, praqmatik əməkdaşlığa və ortaq strateji maraqlara əsaslanan nümunəvi əməkdaşlıq modeli kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında ifadə olunan siyasi mesajlar göstərir ki, bu münasibətlər gələcək illərdə daha geniş iqtisadi, enerji və təhlükəsizlik gündəliyi ilə zənginləşəcək, Azərbaycan isə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən etibarlı körpü və regional inkişafın aparıcı qüvvəsi kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcəkdir.
