Şərqin İlk Demokratik İşığı: Azərbaycan Qadınının Seçki Zəfəri
Hökümə Rəcəbova
YAP Suraxanı rayon təşkilatının fəal üzvü
Suraxanı rayonu, 140 nömrəli tam orta məktəbin təşkilatçısı
Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixi təkcə müstəqilliyin elan edilməsi ilə deyil, həm də bəşəri dəyərlərə verdiyi töhfələrlə zəngindir. Bu tarixin ən parlaq səhifələrindən biri, 1918-ci ildə qurulan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qadınlara seçib-seçilmək hüququ verməsidir. Bu addım nəinki müsəlman Şərqində, hətta dünya miqyasında böyük bir inqilab idi.
Azərbaycan qadınının siyasi arenaya daxil olması bir çox qərb ölkələri ilə müqayisədə xeyli erkən baş vermişdir. Azərbaycan qadını 1918-ci ildə İstiqlal Bəyannaməsi ilə bu hüququ qazandığı və 1919-cu ildə qanunvericiliklə təsbit etdiyi halda, Amerika Birləşmiş Ştatlarında qadınlar bu hüququ 1920-ci ildə əldə edə bilmişdilər. Avropanın aparıcı dövlətlərindən olan Böyük Britaniyada qadınların tam seçki hüququ alması 1928-ci ilə, Fransada 1944-cü ilə, İtaliyada 1945-ci ilə, İsveçrədə isə yalnız 1971-ci ilə təsadüf edir. Bu faktlar göstərir ki, Azərbaycan o dövrün siyasi təfəkküründən onilliklər öncə hərəkət edirdi.
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və silahdaşlarının imzaladığı İstiqlal Bəyannaməsinin 4-cü bəndi bərabərlik prinsipinə söykənirdi. Orada açıq şəkildə qeyd olunurdu ki, cümhuriyyət millətindən, dinindən, təbəqəsindən və ən əsası cinsindən asılı olmayaraq bütün vətəndaşlarına bərabər siyasi hüquqlar tanıyır.
Bu tarixi uğur öz-özünə yaranmamışdı. Azərbaycan qadınının cəmiyyətdəki yerini dəyişən güclü bir maarifçilik dalğası var idi. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin açdığı qızlar məktəbi, "Molla Nəsrəddin" jurnalının qadın azadlığı uğrunda apardığı mübarizə, Cəlil Məmmədquluzadə və Mirzə Ələkbər Sabir kimi ziyalıların mütərəqqi fikirləri bu zəmini hazırlamışdı. Azərbaycan ziyalısı dərk edirdi ki, qadını azad olmayan bir millət bütövlükdə azad ola bilməz.
Azərbaycan qadınına seçki hüququnun verilməsi sadəcə keçmişin bir xatirəsi deyil, bu günümüzün demokratik təməlidir. Bu fakt Azərbaycanın hələ bir əsr əvvəl nə qədər modern, dünyəvi və insana dəyər verən bir dövlət quruluşuna sahib olduğunu sübut edir. Biz bu addımla bütün dünyaya göstərdik ki, demokratiya və bərabərlik coğrafiya və ya din məsələsi deyil, ilk növbədə təfəkkür məsələsidir.
Bu gün müstəqil Azərbaycan Respublikasında gender bərabərliyi prinsipi Konstitusiyada təsbit olunmuşdur və qadınlar dövlət idarəçiliyində, parlamentdə və digər sahələrdə fəal iştirak edirlər. Bütün bunların tarixi kökü məhz 1918-ci ildə atılmış cəsarətli və mütərəqqi addıma dayanır.
