Şuşa Zəfərinin Geostrateji və Hərbi-Siyasi Əhəmiyyəti
Qasım Qasımov
8 Noyabr – Şuşa Şəhəri Günü Azərbaycan Respublikasının müasir dövlətçilik tarixində hərbi-siyasi zəfərin, milli ləyaqətin və ərazi bütövlüyünün bərpasının ən ali rəmzidir. Qarabağ Zəfərinə aparan strateji yolun siyasi-ideoloji təməli Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin uzaqgörən xarici siyasəti, qətiyyətli rəhbərliyi və ordu quruculuğu nəticəsində Şuşanın azad edilməsi ilə öz tarixi kulminasiya nöqtəsinə çatmışdır.
Şuşa şəhərinin 2020-ci il noyabrın 8-də işğaldan azad olunması 44 günlük Vətən müharibəsinin taleyini həll edən əsas hərbi-siyasi amil olmuşdur. Otuz ilə yaxın davam edən diplomatik durğunluq və vasitəçilərin nəticəsiz danışıqlar prosesi fonunda Azərbaycan dövləti hərbi həll yolunun beynəlxalq hüquqa və BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə əsaslanan suveren hüquq olduğunu döyüş meydanında sübut etmişdir. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Şəhidlər xiyabanında xalqa müraciətində bəyan etdiyi kimi: “Noyabrın 8-i Azərbaycan tarixində əbədi zəfər günü kimi təsbit edilmişdir”. Şuşa əməliyyatı dünya hərbi tarixinə unikal strategiya və yüksək peşəkarlıq nümunəsi kimi daxil olmuş, regional status-kvonu tamamilə dəyişərək Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqlar yaratmışdır.
Şuşa Diplomatik Platforma və Qlobal Mədəniyyət Mərkəzi kimi Şuşa şəhəri tarixən Azərbaycanın mədəni, ictimai və siyasi həyatının mühüm mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, post-münaqişə dövründə beynəlxalq diplomatiyanın və çoxtərəfli əməkdaşlığın aparıcı platformasına çevrilmişdir:
Hüquqi və Mədəni Statusların Təsbiti: Şuşa şəhəri xüsusi qanunla Azərbaycanın Mədəniyyət Paytaxtı elan edilmiş, ölkədə “Şuşa İli” çərçivəsində genişmiqyaslı tədbirlər həyata keçirilmişdir. Beynəlxalq miqyasda isə şəhər Türk Dünyasının Mədəniyyət Paytaxtı, İslam Dünyasının Mədəniyyət Paytaxtı və İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Turizm Paytaxtı statuslarına layiq görülmüşdür.
Strateji Müttəfiqlik və Beynəlxalq Bəyannamələr: 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri tərəfindən imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi iki qardaş ölkə arasında müttəfiqlik münasibətlərini ən ali səviyyəyə qaldırmışdır. 2024-cü ilin iyulunda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Dövlət Başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşü çərçivəsində imzalanmış Qarabağ Bəyannaməsi isə Türk dünyasının geostrateji inteqrasiyasında Şuşanın mərkəzi rolunu nümayiş etdirmişdir.
Şuşa Qlobal Media Forumları (2023, 2024 və 2026-cı illər) dezinformasiyaya qarşı mübarizə, beynəlxalq media tendensiyaları və post-münaqişə reallıqlarının dünya ictimaiyyətinə çatdırılması baxımından mühüm beynəlxalq dialoq meydançasına çevrilmişdir.
Azərbaycan dövləti işğaldan azad olunmuş ərazilərdə qısa müddətdə misilsiz bərpa və yenidənqurma layihələrinə start vermişdir. Şuşa şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Planına əsasən, şəhərin tarixi-memarlıq siması qorunmaqla müasir infrastrukturu formalaşdırılır. Şuşada birinci yaşayış kompleksi istifadəyə verilmiş, ilk sakinlər öz doğma yurdlarına qayıtmışlar. Bununla yanaşı, ikinci, üçüncü və dördüncü yaşayış complexes-nin təməlləri qoyulmuş, şəhərin məskunlaşması sürətləndirilmişdir. Rayonun Daşaltı, Turşsu, Kiçik Qaladərəsi və Böyük Qaladərəsi kəndlərində də yenidənqurma və bərpa işləri ardıcıl olaraq həyata keçirilir.
Heydər Əliyev Fondu və müvafiq dövlət qurumları tərəfindən Yuxarı Gövhər Ağa, Aşağı Gövhər Ağa, Saatlı, Çöl Qala, Mamayı və Daşaltı kənd məscidləri bərpa olunmuş, Yeni Şuşa məscidinin tikintisi genişləndirilmişdir. Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksi və büstü, Bülbülün ev-muzeyi, Üzeyir Hacıbəylinin heykəli və ev-muzeyi, Xurşidbanu Natəvanın büstü və saray kompleksi, tarzən Sadıqcanın evi və Mehmandarovların mülkü yenidən həyata qaytarılmışdır.
Zəfər yolu, Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa avtomobil yolu (tunellərlə birlikdə) və Xankəndi-Şuşa-Laçın nəqliyyat marşrutu istifadəyə verilmişdir. Rəqəmsal İdarəetmə Mərkəzi, “Şuşa” yarımstansiyası, sutəmizləyici qurğular kompleksi, 1 nömrəli tam orta məktəb, Şuşa Müalicə-Sağlamlıq Mərkəzi, “Qarabağ”, “Xarıbülbül” və “Yasəmən” mehmanxanaları istifadəyə verilərək müasir dövlət və sosial xidmət infrastrukturu qurulmuşdur.
Cıdır düzündə Novruz tonqalının alovlandırılması, “Xarıbülbül” Beynəlxalq Musiqi və Folklor Festivallarının, Vaqif Poeziya Günlərinin keçirəməsi Şuşanın tarixi mənəvi ruhunun tam bərpa olunduğunu nümayiş etdirir.
8 Noyabr – Şuşa Şəhəri Günü Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin, iqtisadi və hərbi qüdrətinin, beynəlxalq nüfuzunun və sarsılmaz milli birliyinin parlaq təzahürüdür. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən strateji siyasət Şuşanı regionun ən təhlükəsiz, müasir və inkişaf etmiş mədəniyyət və diplomatiya mərkəzlərindən birinə çevirmişdir.
