Erməni millətçiliyinin ideoloji təməli olan mifik “Böyük Ermənistan” xülyası...
Xalidə Poladova
1918-ci ilin mart hadisələri Azərbaycanın milli kimliyinə və fiziki varlığına qarşı yönəlmiş ən amansız cinayətlərdən biri kimi tarixə düşmüşdür. Bu faciənin köklərini araşdırarkən ilk növbədə erməni millətçiliyinin ideoloji təməli olan mifik “Böyük Ermənistan” xülyasına toxunmaq lazımdır. Bu uydurma konsepsiya, tarixi Azərbaycan torpaqları hesabına geniş bir coğrafiyada dövlət qurmağı hədəfləyirdi. Həmin xəyali dövlətin sərhədlərini genişləndirmək üçün erməni silahlı qruplaşmaları yerli türk-müsəlman əhalisini öz ata-baba yurdlarından təmizləməyi yeganə yol kimi görürdülər. Bu mifik ideologiya illər boyu nifrət üzərində qurulmuş və 1918-ci ildə özünün ən qanlı müstəvisinə keçmişdir.
Mart ayının sonlarında Bakıda başlayan hadisələr dinc əhaliyə qarşı törədilmiş sistematik bir cinayət zənciri idi. Bolşevik bayrağı altında gizlənən erməni daşnak dəstələri heç bir hərbi ehtiyac olmadan şəhərin silahsız sakinlərinə hücum etmiş, onları evlərindəcə qətlə yetirmişdilər. Şahid ifadələri və tarixi sənədlər sübut edir ki, cinayətkarlar uşaq, qadın və qoca demədən hər kəsi hədəf almış, insanları diri-diri yandırmaqdan, süngüyə keçirməkdən çəkinməmişdilər. Bu vəhşiliklər sadəcə insanların fiziki məhvi ilə bitmir, həm də xalqın mədəniyyətini və tarixi yaddaşını silməyə xidmət edirdi. Bakının memarlıq incisi olan “İsmailiyyə” binasının oda verilməsi və müqəddəs ibadət yerlərinin dağıdılması bunun bariz sübutudur.
Cinayətlərin miqyası təkcə paytaxt Bakı ilə məhdudlaşmırdı; bu qanlı dalğa bütün Azərbaycanı bürümüşdü. Şamaxıda minlərlə dinc sakin məscidlərdə sığınacaq tapmağa çalışarkən amansızlıqla öldürülmüş, rayonun onlarla kəndi tamamilə xarabalığa çevrilmişdi. Quba qırğınları isə bu soyqırımının ən dəhşətli səhifələrindən biri kimi tarixə həkk olunmuşdur. 2007-ci ildə Qubada aşkar edilən kütləvi məzarlıq erməni faşizminin vəhşiliyini bütün dünyaya vizual şəkildə nümayiş etdirdi. Eyni ssenari Lənkəran, Salyan, Kürdəmir və Zəngəzur bölgələrində də təkrar olunmuş, on minlərlə günahsız insan etnik mənsubiyyətinə görə məhv edilmişdir.
Tarixi ədalət tələb edir ki, 1918-ci ilin mart hadisələri beynəlxalq müstəvidə yalnız soyqırımı kimi tanınsın. Uzun illər sovet ideologiyası bu faciəni “vətəndaş müharibəsi” kimi qələmə verməyə çalışsa da, əslində baş verənlər bir millətin digərini planlı şəkildə yox etmək cəhdi idi. BMT-nin soyqırımı haqqında konvensiyasındakı bütün əlamətlər — bir qrupun etnik və dini mənsubiyyətinə görə qəsdən məhv edilməsi — mart hadisələrində özünü açıq şəkildə göstərir. Bu, Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş mütəşəkkil bir soyqırımı aktıdır və gələcək nəsillər bu gerçəyi məhz bu adla bilməlidir.
Bu tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və milli yaddaşın gücləndirilməsi istiqamətində dövlətimiz mühüm addımlar atmışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin soyqırımının 100 illik yubileyi ilə əlaqədar imzaladığı Sərəncam bu yolda xüsusi çəkiyə malikdir. Bu sənəd təkcə keçmişə verilən dəyər deyil, həm də gələcəkdə belə faciələrin təkrarlanmaması üçün siyasi-hüquqi bir mesajdır. Sərəncam çərçivəsində aparılan elmi tədqiqatlar və təbliğat işləri sayəsində mart soyqırımı haqqında həqiqətlər daha geniş coğrafiyalara yayılmış, xalqımızın çəkdiyi bu böyük acı bir daha dünya gündəminə gətirilmişdir.
