Azərbaycanın Şərqə baxışı təkcə Çinlə məhdudlaşmır

Müasir dünya nizamı qlobal güc mərkəzlərinin Şərqə doğru yerini dəyişdiyi bir transformasiya dövrünü yaşayır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi son müsahibəsi göstərir ki, rəsmi Bakı bu qlobal tendensiyanı nəinki düzgün oxuyur, həm də onu milli maraqlar çərçivəsində qabaqlayır. Müsahibədə xüsusi vurğulanan "Çinlə hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq" və "Mərkəzi Asiya ilə inteqrasiya" tezisləri Azərbaycanın yeni dövr xarici siyasətinin ən mühüm sütunlarından birini təşkil edir.

Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Çin Xalq Respublikası ilə münasibətlərin keyfiyyətcə yeni bir səviyyəyə – "hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq" mərhələsinə qədəm qoyduğunu bəyan etdi. Bu, sadəcə diplomatik bir termin deyil, həm də iki ölkə arasındakı etimadın və iqtisadi-siyasi maraqların üst-üstə düşməsinin göstəricisidir. Dövlət başçısı qeyd edir ki, Azərbaycan və Çin bir-birinin suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tərəddüdsüz dəstəkləyir. Bu qarşılıqlı dəstək, Bakı və Pekin arasında qurulan iqtisadi körpülərin mənəvi-siyasi fundamentidir. 2025-ci ilin nəticələrinə görə, Çinlə ticarət dövriyyəsinin 4 milyard dollara çatması və bu rəqəmin yaxın gələcəkdə daha da artacağı proqnozu iqtisadi asılılığın deyil, iqtisadi inteqrasiyanın nəticəsidir. Azərbaycan Çin üçün təkcə bir ticarət tərəfdaşı deyil, həm də Avropaya açılan ən etibarlı qapıdır.

Azərbaycanın Şərq strategiyasının mərkəzində Çinin "Bir Qurşaq, Bir Yol" təşəbbüsü ilə tam uzlaşan "Orta Dəhliz" (Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) dayanır. Prezident müsahibəsində bu marşrutun əhəmiyyətini xüsusi vurğulayaraq bildirir ki, Çindən gələn yüklərin Azərbaycan üzərindən Avropaya çatdırılması artıq həm siyasi, həm də texniki baxımdan tam təmin edilib. Bu layihə Azərbaycanı qlobal təchizat zəncirində əvəzolunmaz həlqəyə çevirir. Şimal marşrutunun (Rusiya üzərindən) geosiyasi səbəblərdən riskli hala gəlməsi, Orta Dəhlizi dünya ticarəti üçün yeganə və ən sürətli alternativ edir. Çin şirkətlərinin Azərbaycanda logistika mərkəzləri qurması, istehsal sahələri açması (məsələn, elektrobus zavodu) ölkəmizin sadəcə tranzit ölkə deyil, həm də regional sənaye qovşağı olmaq hədəfinə xidmət edir.

Azərbaycanın Şərqə baxışı təkcə Çinlə məhdudlaşmır; bura qardaş Mərkəzi Asiya ölkələri ilə dərinləşən inteqrasiya da daxildir. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Mərkəzi Asiya liderləri ilə qurulan şəxsi dostluq və dövlətlərarası strateji bağlardan bəhs edərkən, Azərbaycanı bu regionun Xəzər dənizindəki təbii limanı və Avropaya çıxış qapısı kimi təqdim edir. Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkmənistanla həyata keçirilən ortaq investisiya fondları, sənaye layihələri və nəqliyyat razılaşmaları Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) güclənməsinə xidmət edir. Bu inteqrasiya Azərbaycan üçün ikiqat əhəmiyyətlidir:

Şərqə baxış həm də təhlükəsizlik sahəsində diversifikasiya deməkdir. Prezident müsahibəsində Azərbaycanın hərbi sənayesini inkişaf etdirmək hədəflərindən (1 milyard dollarlıq ixrac hədəfi) danışarkən, Şərqin texnoloji imkanlarından yararlanmağın vacibliyinə işarə edir. Çin və digər Asiya ölkələri ilə hərbi-texniki əməkdaşlıq Azərbaycan Ordusunun müasir standartlara uyğun təchizatını daha da diversifikasiya edir. Bu, ölkəmizin hərbi sahədə tək bir mərkəzdən asılılığını minimuma endirir və müstəqil müdafiə sənayesinin qurulmasına təkan verir.

Asiya ölkələri, xüsusilə Çin, bu gün yaşıl enerji texnologiyaları üzrə dünya liderləridir. Prezidentin müsahibəsində toxunduğu 150 giqavatlıq bərpaolunan enerji potensialının reallaşdırılması üçün Şərqin texnoloji investisiyaları həlledici rol oynayır. Azərbaycanda günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisində Çin şirkətlərinin fəal iştirakı, ölkəmizin enerji keçidini sürətləndirir. Bu həm də "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" konsepsiyalarının (məsələn, Qarabağda tətbiq edilən layihələr) rəqəmsal infrastrukturunun qurulmasında Asiya təcrübəsinin mənimsənilməsi deməkdir.

Prezident İlham Əliyevin "Şərqə Baxış" strategiyası Azərbaycanın klassik Qərb-Rusiya dikotomiyasından çıxaraq, daha geniş və çoxşaxəli bir xarici siyasət yürütməsini təmin edir. Çinlə strateji tərəfdaşlıq və Mərkəzi Asiya ilə sıx inteqrasiya Azərbaycanın suverenliyinin iqtisadi zəmanətidir. 2025-ci il reallıqları göstərir ki, Azərbaycan Avrasiyanın nəqliyyat, enerji və siyasi arxitekturasında əvəzolunmaz "orta xətt" oyunçusudur. Şərqin iqtisadi dinamizmi ilə Qərbin bazar tələbatını öz üzərində birləşdirən rəsmi Bakı, həm özünün, həm də regionun gələcək firavanlığını təmin edir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, bu strategiya sadəcə bugünkü mənfəət deyil, Azərbaycanın növbəti onilliklərdəki qlobal nüfuzunun təminatıdır.