Dağ-mədən və metallurgiya sənayesi: yeni mərhələnin strateji hədəfləri
Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan Respublikasında 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər ölkənin sənaye siyasətində növbəti mərhələnin əsas istiqamətlərinə diqqət çəkir. Çıxışda dağ-mədən və metallurgiya sahəsinin yalnız ayrı-ayrı müəssisələrin fəaliyyəti kimi deyil, iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətləri ilə əlaqəli mühüm sənaye sektoru kimi inkişaf etdirilməsi məsələləri ön plana çıxarılıb.
Azərbaycanın təbii ehtiyatları ölkənin iqtisadi potensialının mühüm hissələrindən biridir. Lakin müasir dövrdə əsas məsələ yalnız mövcud resursların hasilatı deyil, həmin resursların daha yüksək əlavə dəyər yaradan məhsullara çevrilməsidir. Bu baxımdan dağ-mədən sektorunun metallurgiya sənayesi ilə əlaqəli şəkildə inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Filizin hasilatından emal mərhələsinə, oradan isə hazır sənaye məhsulunun istehsalına qədər uzanan zəncirin formalaşdırılması iqtisadi səmərəliliyin artırılmasına xidmət edə bilər.
Dövlət Proqramının 2027-2030-cu illəri əhatə etməsi qarşıdakı dövr üçün konkret və sistemli yanaşmanın formalaşdırıldığını göstərir. Belə proqramların əsas xüsusiyyətlərindən biri ayrı-ayrı tədbirlərin vahid sənaye siyasəti çərçivəsində əlaqələndirilməsidir. Bu isə investisiyaların cəlb olunması, istehsal imkanlarının genişləndirilməsi, yeni texnologiyaların tətbiqi və sənaye müəssisələrinin rəqabət qabiliyyətinin artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Metallurgiya sənayesinin inkişafı digər sahələrə də təsir göstərən amillərdən biridir. Metallurgiya məhsulları tikinti, maşınqayırma, energetika, nəqliyyat və digər sənaye istiqamətlərində geniş istifadə olunur. Buna görə də yerli metallurgiya istehsalının gücləndirilməsi müəyyən məhsullar üzrə daxili tələbatın daha böyük hissəsinin yerli istehsal hesabına qarşılanmasına və sənaye kooperasiyasının genişlənməsinə imkan yarada bilər.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında sənayedə müasir texnologiyaların tətbiqi və istehsalın səmərəliliyinin artırılması məsələlərinin xüsusi əhəmiyyət daşıması da diqqət çəkir. Müasir dağ-mədən sənayesi yalnız hasilatın həcmi ilə ölçülmür. Texnoloji yeniliklər, istehsal proseslərinin rəqəmsallaşdırılması, enerji və resurslardan səmərəli istifadə, təhlükəsizlik standartları və ekoloji yanaşmalar da sektorun inkişafında mühüm rol oynayır.
Bu istiqamətdə insan kapitalı da ayrıca əhəmiyyət kəsb edir. Yeni istehsal müəssisələrinin və texnoloji sistemlərin yaradılması müvafiq ixtisaslara malik mühəndislərə, texniki mütəxəssislərə və peşəkar kadrlara olan tələbatı artırır. Deməli, dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı eyni zamanda peşə təhsili, mühəndislik və texniki ixtisasların inkişafını stimullaşdıra bilər.
Sektorun perspektivləri baxımından regionların iqtisadi fəallığının artırılması da mühüm məsələlərdəndir. Dağ-mədən müəssisələrinin yerləşdiyi ərazilərdə yeni istehsal və xidmət sahələrinin formalaşması, məşğulluğun genişlənməsi və infrastrukturun inkişafı yerli iqtisadi aktivliyə təsir göstərə bilər. Beləliklə, sənaye layihələri yalnız hasilat və istehsal göstəriciləri ilə deyil, onların yaratdığı daha geniş iqtisadi imkanlarla da qiymətləndirilir.
Dövlət Proqramının digər mühüm istiqaməti xammaldan daha yüksək əlavə dəyər əldə edilməsidir. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi şəraitində xammalın yalnız ilkin formada satılması əvəzinə onun emal olunaraq sənaye məhsuluna çevrilməsi daha mürəkkəb və uzunmüddətli istehsal zəncirinin yaranmasına şərait yaradır. Bu isə həm sənaye istehsalının genişlənməsi, həm də qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir.
Azərbaycanın son illərdə sənaye parklarının və istehsal müəssisələrinin inkişafına yönəltdiyi diqqət bu proses üçün əlavə imkanlar yaradır. Dağ-mədən və metallurgiya sahəsində yaradılacaq yeni istehsal imkanlarının digər sənaye sahələri ilə əlaqələndirilməsi ölkə daxilində daha geniş kooperasiya şəbəkəsinin formalaşmasına xidmət edə bilər. Eyni zamanda, belə böyük sənaye layihələrinin həyata keçirilməsində iqtisadi səmərəliliklə yanaşı, ekoloji məsələlərin də nəzərə alınması vacibdir. Mədən fəaliyyəti zamanı torpaq, su və digər təbii ehtiyatların qorunması, istehsalat tullantılarının idarə olunması və müasir ekoloji standartların tətbiqi dayanıqlı sənaye inkişafının əsas elementlərindəndir.
Cənab Prezident İlham Əliyevin müşavirədəki çıxışı göstərir ki, 2027-2030-cu illər üçün nəzərdə tutulan proqram çərçivəsində dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin qarşısında yalnız hasilatın artırılması deyil, bütövlükdə sektorun daha müasir, texnoloji və səmərəli əsaslarla inkişaf etdirilməsi vəzifələri dayanır.
Yeni mərhələnin əsas məntiqi resursdan məhsula, hasilatdan emala, ayrı-ayrı müəssisələrdən isə qarşılıqlı əlaqəli sənaye sisteminə keçidi gücləndirməkdir. Bu baxımdan Dövlət Proqramının həyata keçirilməsi Azərbaycanın sənaye potensialının genişləndirilməsi, yerli istehsal imkanlarının artırılması və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində mühüm addımlardan biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.
