2025-ci İl və Post-Müharibə Reallıqları

Tarix millətlərin taleyində sadəcə xronoloji ardıcıllıq deyil, həm də dövrlərin, erasların dəyişdiyi dönüş nöqtələridir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi son müsahibəsi məhz belə bir dönüş nöqtəsinin rəsmi bəyanı kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, 2025-ci il Azərbaycan tarixi üçün sadəcə növbəti təqvim ili deyil, həlledici, yekunlaşdırıcı və yeni başlanğıclar ilidir. Bu il, onilliklər boyu davam edən münaqişənin siyasi və hərbi baxımdan tamamilə sona çatdığı, Azərbaycanın suverenliyinin mütləq şəkildə bərqərar olduğu bir zaman kəsiyidir.

Prezident İlham Əliyev müsahibəsində 2025-ci ili "tarixi il" adlandırarkən çox mühüm bir məqama toxunur: "Ermənistan-Azərbaycan müharibəsinə siyasi nöqteyi-nəzərdən son qoyuldu". Bu ifadə, sadəcə atəşkəsin deyil, münaqişənin kökündən həll edildiyinin göstəricisidir. Müstəqilliyimizin bərpasından, hətta ondan əvvəlki dövrdən bəri Azərbaycan cəmiyyəti davamlı olaraq müharibə və ya "müharibə təhlükəsi" şəraitində yaşamışdır. Birinci Qarabağ müharibəsi, uzun sürən atəşkəs dövrü, 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror əməliyyatları – bütün bunlar bir zəncirin həlqələri idi. Prezident vurğulayır ki, keçən ilin avqustunda baş verən hadisələrlə bu prosesə birdəfəlik nöqtə qoyuldu. Artıq "status-kvo", "təmas xətti" və ya "münaqişə zonası" kimi anlayışlar tarixə qovuşub. 2025-ci il, Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini heç bir xarici qüvvənin (məsələn, Rusiya sülhməramlılarının vaxtından əvvəl çıxarılması faktı) iştirakı olmadan, tam müstəqil şəkildə təmin etdiyi il kimi yaddaşlara həkk olundu.

Müsahibənin bəlkə də ən təsirli və fəlsəfi məqamlarından biri dövlət başçısının torpağa münasibətin dəyişməsi ilə bağlı fikirləridir. Uzun illər ərzində Azərbaycan xalqı üçün Qarabağ "itirilmiş", "yaralı", "zədəli" torpaq rəmzi idi. Hər qarış torpaq ağrı, həsrət və işğal faktı ilə assosiasiya olunurdu. Lakin Prezident İlham Əliyev bu gün tamamilə yeni bir baxış bucağını ortaya qoyur. O qeyd edir: "İndi torpaq deyəndə, sözün düzü, mən daha çox torpağın keyfiyyətinə baxıram... Qarabağa gedəndə baxıram, görürəm, orada qara torpaqdır. Deyirəm, nə gözəl məhsuldar torpaqdır. Artıq o zədəli, yaralı torpaq anlayışı yoxdur."

Bu yanaşma post-müharibə sindromunun aradan qaldırılmasının ən bariz nümunəsidir. Bu, cəmiyyətin travmatik yaddaşdan quruculuq təfəkkürünə keçididir. Torpaq artıq sadəcə uğrunda qan tökülən müqəddəs məkan deyil, həm də üzərində həyat qurulan, iqtisadi dəyər yaradan, bərəkət mənbəyidir. Bu psixoloji transformasiya "Böyük Qayıdış"ın sadəcə fiziki köçürülmə deyil, həm də mental yenilənmə olduğunun sübutudur. Prezident müsahibədə Xankəndi, Xocalı və digər strateji nöqtələrin azad edilməsi prosesində nümayiş etdirilən strateji səbirdən də bəhs edir. O, səmimi şəkildə etiraf edir ki, bəzi insanlar, hətta xoş niyyətlə belə, "bu qədər iş görmüsünüz, bəsdir" və ya "heç kim imkan verməz" deyərək prosesin yarımçıq qalacağını düşünürdülər. Həqiqətən də, 2020-ci il qələbəsindən sonra bölgədə Rusiya sülhməramlılarının olması müəyyən suallar doğururdu.

Lakin dövlət başçısının "Mənim üçün torpaq o vaxt o idi, Azərbaycan o idi, Xankəndi idi, Xocalı idi" ifadəsi göstərir ki, hədəf hər zaman tam suverenlik olub. Yarımçıq qələbə qələbə deyildi. 2025-ci il reallıqları sübut etdi ki, emosiyalara qapılmadan, düzgün zamanı gözləyərək atılan addımlar ən böyük nəticəni verir. Bu gün Xankəndidə Azərbaycan bayrağının dalğalanması və sülhməramlı kontingentin ərazini tərk etməsi, bu strateji səbrin təntənəsidir.

Azərbaycan cəmiyyəti uzun illər müharibə psixologiyası ilə yaşayıb. Prezidentin "Sülh şəraitində yaşamaq nə deməkdir, bunu öyrənirik" fikri çox dərin sosial-ictimai məna kəsb edir. Sülh dövrü arxayınlaşmaq demək deyil. Əksinə, post-müharibə reallığı tələb edir ki, dövlət öz gücünü qorumaqla yanaşı, əsas diqqəti iqtisadi inkişafa, sosial rifaha və infrastrukturun yenilənməsinə yönəltsin. Sülh – quruculuqdur, təhsildir, innovasiyadır. Lakin Prezidentin vurğuladığı digər bir məqam da unudulmamalıdır: sülhün qarantı beynəlxalq hüquq yox, güclü ordudur.

Müsahibədən aydın olur ki, Azərbaycanın yeni dövrdəki strategiyası "güclü ordu – güclü iqtisadiyyat – milli həmrəylik" triadası üzərində qurulub. Beynəlxalq hüququn işləmədiyi, "güclü olanın haqlı olduğu" bir dünyada sülhü qorumağın yeganə yolu daimi hazırlıq vəziyyətində olmaqdır.

2025-ci il Azərbaycan üçün bir eranın sonu və yenisinin başlanğıcıdır. Biz artıq işğala məruz qalmış, torpaqları zəbt edilmiş, qaçqın problemi olan ölkə deyilik. Biz qalib, ərazi bütövlüyünü tam bərpa etmiş, regional güc mərkəzinə çevrilmiş bir dövlətik. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsindəki tezislər göstərir ki, Azərbaycanın qarşısında duran yeni hədəflər qlobal xarakter daşıyır: Orta Dəhlizin inkişafı, yaşıl enerji keçidi, texnoloji tərəqqi və milli kimliyin qorunması. "Yaralı torpaq" sindromundan xilas olan cəmiyyət, indi həmin torpağı "məhsuldar" etmək, çiçəkləndirmək missiyasını üzərinə götürüb.

2025-ci il təkcə hərbi zəfərin siyasi müstəvidə təsdiqi deyil, həm də Azərbaycanın yeni milli ideologiyasının – quruculuq və inkişaf ideologiyasının – tam bərqərar olduğu ildir. Bu yeni dövr, Azərbaycan xalqına öz potensialını sülh və sabitlik şəraitində reallaşdırmaq üçün tarixi bir şans verir.