20 Yanvar rəsmən "totalitar kommunist rejiminin Azərbaycan xalqına qarşı hərbi təcavüzü və cinayəti" kimi sənədləşdirildi

1990-cı ilin 20 Yanvar hadisələri Azərbaycan xalqının tarixində sadəcə bir kədər günü deyil, həm də milli dirçəlişin, azadlıq iradəsinin və ən əsası, dünya azərbaycanlılarının vahid milli amal uğrunda birləşməsinin başlanğıc nöqtəsidir. Sovet imperiyasının Bakıda törətdiyi qanlı qırğın Azərbaycanın daxili məsələsi olmaqdan çıxaraq, beynəlxalq müstəvidə insanlıq əleyhinə törədilmiş bir cinayət kimi yankı doğurdu. Bu faciə, həmçinin xaricdə yaşayan soydaşlarımızın təşkilatlanmasına və Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya çatdırılması prosesinə həlledici təkan verdi.

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Bakıya yeridilən 66 minlik Sovet ordusu dinc əhaliyə qarşı qırğın törədərkən, ilk növbədə Azərbaycanı dünya informasiya məkanından təcrid etməyə çalışmışdı. Azərbaycan Televiziyasının enerji blokunun partladılması ölkənin səsinin kəsilməsi məqsədini güdürdü. Belə bir vaxtda, faciənin ertəsi günü — yanvarın 21-də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin ailə üzvləri ilə birlikdə Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək keçirdiyi mətbuat konfransı, beynəlxalq informasiya blokadasını yaran ən böyük zərbə oldu.

Heydər Əliyev orada xarici jurnalistlər qarşısında bu hadisəni "demokratiyaya, humanizmə zidd olan, mərkəzi rəhbərliyin xəyanəti üzündən baş vermiş bir terror aktı" kimi xarakterizə etdi. Bu cəsarətli çıxış hadisənin beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılması üçün ilk rəsmi platforma oldu və dünyadakı bütün azərbaycanlıları hərəkətə keçirdi. 20 Yanvar faciəsi dünya azərbaycanlılarının milli kimlik ətrafında sıx birləşməsi üçün katalizator rolunu oynadı. O vaxta qədər müxtəlif ölkələrdə pərakəndə halda yaşayan soydaşlarımız, xalqımızın başına gələn bu böyük müsibəti dünyaya tanıtmaq üçün ilk dəfə sistemli şəkildə təşkilatlanmağa başladılar.

Dünyanın müxtəlif paytaxtlarında — Vaşinqtondan Parisə, Ankaradan Londona qədər azərbaycanlılar sovet səfirlikləri qarşısında etiraz aksiyaları keçirir, xarici mətbuata bəyanatlar verirdilər. 20 Yanvar hadisələri nəticəsində yaranan bu milli həmrəylik, sonradan Azərbaycanın dövlət siyasətinin əsaslarından birinə çevriləcək "Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi" ideologiyasının təməllərini atdı. Xaricdəki diasporamızın fəaliyyəti sayəsində dünya ictimaiyyəti sovet rejiminin iç üzünü, Bakıda silahsız insanlara, qocalara və uşaqlara qarşı törədilən vəhşiliyi öyrəndi.

Faciənin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması üçün daxildə də ciddi hüquqi baza yaradılmalı idi. Bu istiqamətdə ən ciddi addım Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra atıldı. 1994-cü il martın 29-da Milli Məclisdə qəbul edilən "1990-cı il yanvarın 20-də Bakıda törədilmiş faciəli hadisələr haqqında" qərar, faciəyə verilən ilk tam siyasi-hüquqi qiymət oldu. Bu sənədlə 20 Yanvar rəsmən "totalitar kommunist rejiminin Azərbaycan xalqına qarşı hərbi təcavüzü və cinayəti" kimi sənədləşdirildi.

Azərbaycan dövləti bu illər ərzində 20 Yanvar həqiqətlərini beynəlxalq təşkilatlara (BMT, ATƏT, Avropa Şurası) təqdim edərək, bu hadisənin 1948-ci il Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsini və digər beynəlxalq hüquq normalarını kobud şəkildə pozduğunu sübut etdi. Beynəlxalq konfranslar, xarici dillərdə nəşr olunan kitablar və sənədli filmlər vasitəsilə dünya ictimaiyyətində "Qanlı Yanvar" haqqında dolğun təsəvvür yaradıldı. 20 Yanvar Azərbaycan xalqının müstəqillik əzminin sarsılmazlığını sübut edən tarixi bir imtahan idi. Bu faciədən sonra Azərbaycanın müstəqilliyinin beynəlxalq səviyyədə tanınması prosesi dönməz xarakter aldı. Bu gün Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunması, üçrəngli bayrağımızın ölkənin hər bir guşəsində dalğalanması 20 Yanvar şəhidlərinin ruhunun ən böyük təsəllisi və milli birliyimizin ən böyük qələbəsidir.

Dünya azərbaycanlıları artıq milli faciəni tanıdan bir kütlə deyil, qalib bir millətin nümayəndələri kimi 20 Yanvarı qürur və ehtiramla anırlar. Bu tarix bizi bir millət kimi birləşdirən və dövlətçilik ənənələrimizi beynəlxalq miqyasda ucaldan qəhrəmanlıq zirvəsidir.