Özbəkistan Milli İnformasiya Agentliyinə verilmiş müsahibədə Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin mühüm istiqamətləri
Gözəl Məmmədyarova
YAP Suraxanı rayon təşkilatının üzvü
Suraxanı rayonu, 232 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin müəllimi
Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər tarixən formalaşmış dərin mənəvi bağlara, ortaq köklərə və qarşılıqlı hörmətə əsaslanır. Eyni tarixi-mədəni coğrafiyanın yetirməsi olan iki xalqın dilində, ədəbiyyatında, musiqisində, adət-ənənələrində və dünyagörüşündə bir-birini tamamlayan çoxsaylı oxşarlıqlar mövcuddur. Bu yaxınlıq dövlətlərarası münasibətlərin inkişafı üçün möhkəm mənəvi zəmin yaradır.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistan Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibədə Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi mədəni-humanitar əməkdaşlığa xüsusi diqqət yetirməsi də məhz bu reallığın göstəricisidir. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, xalqların qarşılıqlı səyləri və dövlətlərin dəstəyi nəticəsində son illərdə bu sahədə mühüm irəliləyişlər əldə olunub.
Mədəniyyət xalqları bir-birinə yaxınlaşdıran ən güclü vasitələrdən biridir. Diplomatik münasibətlər siyasi və iqtisadi əlaqələrin inkişafına şərait yaradırsa, mədəni-humanitar əməkdaşlıq bu münasibətlərin ictimai və mənəvi əsaslarını möhkəmləndirir. Azərbaycan və Özbəkistan nümunəsində də mədəniyyətlərarası əlaqələr iki qardaş xalqın bir-birini daha yaxından tanımasına, ortaq dəyərlərin yaşadılmasına və gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.
Son illərdə qarşılıqlı şəkildə təşkil olunan mədəniyyət günləri, incəsənət tədbirləri, elmi və ədəbi layihələr, konfranslar və təhsil proqramları bu əməkdaşlığın konkret nəticələridir. Azərbaycan Mədəniyyəti Günlərinin Özbəkistanda, Özbəkistan Mədəniyyəti Günlərinin isə Azərbaycanda keçirilməsi xalqlarımızın mədəni irsinin qarşılıqlı təqdimatına geniş imkan yaradıb. Bu tədbirlər yalnız sənət nümunələrinin nümayişi ilə məhdudlaşmır, həm də yaradıcı insanların, alimlərin, ziyalıların və gənclərin bir araya gəlməsinə şərait yaradır.
2024-cü ildə Özbəkistanın qədim Xivə şəhərində keçirilən “Şuşa Günləri” isə Azərbaycan mədəniyyətinin və Qarabağ irsinin tanıdılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şuşanın mədəniyyət paytaxtı kimi təqdim olunması Azərbaycan xalqının tarixi-mədəni irsinin beynəlxalq miqyasda tanıdılması prosesinin mühüm hissəsidir. Xivə ilə Şuşa arasında yaranan bu mədəni körpü iki xalqın zəngin tarixi irsinin bir-birinə daha yaxından tanıdılmasına xidmət edir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı münasibətlərdə ədəbiyyat və elm də xüsusi yer tutur. Nizami Gəncəvi kimi dünya ədəbiyyatının böyük simasının Özbəkistanda böyük ehtiramla yad edilməsi xalqlarımız arasında ədəbi-mənəvi bağların nə qədər dərin olduğunu göstərir. Özbəkistan Milli Pedaqoji Universitetinin dahi Azərbaycan şairinin adını daşıması bu qarşılıqlı ehtiramın simvolik ifadələrindən biridir.
Bu fakt həm də Azərbaycan ədəbiyyatının türk dünyasının ümumi mənəvi xəzinəsində tutduğu mühüm mövqeyə diqqət çəkir. Nizami yaradıcılığında insan, ədalət, mərhəmət, elm və mənəviyyat kimi ümumbəşəri dəyərlərin ön plana çıxarılması onun əsərlərinin müxtəlif xalqlar tərəfindən qəbul edilməsinin əsas səbəblərindəndir.
Mədəni-humanitar əməkdaşlığın digər mühüm istiqaməti təhsil sahəsidir. Universitetlər arasında əlaqələrin genişlənməsi, tələbə və alim mübadilələrinin təşviqi, birgə elmi layihələrin həyata keçirilməsi gələcək nəsillər arasında münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Çünki xalqlar arasında davamlı dostluğun ən etibarlı təminatlarından biri gənc nəslin qarşılıqlı ünsiyyətinin və əməkdaşlığının artırılmasıdır.
Bakıda yaradılması nəzərdə tutulan “Özbəkistan” parkı da Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının şəhər məkanında ifadə olunan rəmzlərindən birinə çevriləcək. Belə layihələr xalqlar arasında dostluğun yalnız rəsmi sənədlərdə deyil, gündəlik həyatda və ictimai-mədəni mühitdə də öz əksini tapmasına imkan yaradır.
Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti də xüsusi qeyd olunmalıdır. Fondun həyata keçirdiyi mədəni və humanitar layihələr Azərbaycan irsinin beynəlxalq səviyyədə təbliği ilə yanaşı, müxtəlif xalqlar arasında mədəni dialoqun inkişafına mühüm töhfələr verir. Azərbaycan və Özbəkistan arasında həyata keçirilən layihələr də bu baxımdan qarşılıqlı mədəni əlaqələrin genişlənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü səviyyəsi göstərir ki, iki ölkə arasında əməkdaşlıq yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmır. Bu münasibətlərin əsas dayaqlarından biri xalqların bir-birinə olan rəğbəti, tarixi yaxınlığı və mənəvi bağlılığıdır. Məhz buna görə mədəni-humanitar əlaqələrin inkişafı digər sahələrdə əldə olunan nailiyyətləri tamamlayır və ikitərəfli münasibətlərə daha dayanıqlı məzmun qazandırır.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlərdən də aydın olur ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında dostluq və qardaşlıq münasibətləri gələcəkdə daha geniş layihələrlə zənginləşəcək. Qarşılıqlı mədəniyyət günləri, təhsil və elm proqramları, ədəbi və incəsənət layihələri, tarixi-mədəni irsin qorunması və təbliği istiqamətində əməkdaşlıq iki xalqı daha da yaxınlaşdıracaq.
Azərbaycan və Özbəkistanın ortaq keçmişdən gələn mənəvi bağları müasir dövrün imkanları ilə yeni məzmun qazanır. Bu baxımdan mədəni-humanitar əməkdaşlıq yalnız bu günün münasibətlərini möhkəmləndirən amil deyil, həm də gələcək nəsillər üçün dostluq və qardaşlıq ənənəsinin etibarlı təməlidir.
Beləliklə, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında mədəniyyət və humanitar əlaqələr mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır. İki dövlətin siyasi iradəsi, xalqların qarşılıqlı rəğbəti və ortaq mədəni dəyərləri bu münasibətlərin gələcəkdə də yüksələn xətt üzrə inkişaf edəcəyinə əsas verir. Bu dostluq yalnız iki dövlətin münasibəti deyil, ortaq tarixə və mənəvi dəyərlərə sahib xalqların bir-birinə uzatdığı möhkəm dostluq əlidir.
