İnsan Kapitalı və İdarəetmə İslahatları - Meritokratiya və İctimai Nəzarət

Azərbaycanın 2025-ci il reallıqları fonunda qarşısında duran ən mühüm çağırış hərbi və siyasi zəfərləri davamlı institusional uğura çevirməkdir. Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibə göstərir ki, dövlətin yeni inkişaf strategiyasının mərkəzində "insan kapitalı" dayanır. Artıq dövlət idarəçiliyi klassik bürokratik modeldən meritokratiyaya (layiq olanların idarəetməsi) və şəffaflığa əsaslanan müasir idarəetmə sisteminə keçid edir. Prezident müsahibəsində kadr islahatlarının zəruriliyini və bu sahədəki yeni meyarları xüsusi vurğulayır. Meritokratiya – yəni şəxsi keyfiyyətlərinə, bilik və bacarıqlarına görə irəli çəkilən kadrların hakimiyyəti – Azərbaycanın yeni idarəetmə fəlsəfəsinin əsasını təşkil edir. Dövlət başçısı qeyd edir ki, köhnə idarəetmə metodları ilə yeni dövrün çağırışlarına cavab vermək qeyri-mümkündür.

Bu kontekstdə "Yüksəliş" müsabiqəsi və digər intellektual seçim platformaları vasitəsilə gənc, müasir dünyagörüşlü kadrların dövlət aparatına gətirilməsi təsadüfi deyil. Prezidentin baxışı ondan ibarətdir ki, idarəçi kadr təkcə sadiq deyil, həm də peşəkar, texnoloji yeniliklərə açıq və xalqla birbaşa ünsiyyət qurmağı bacaran şəxs olmalıdır. "Mənim üçün əsas meyar nəticədir" – deyən dövlət başçısı, kadr siyasətində subyektiv yanaşmaların deyil, obyektiv göstəricilərin və effektivliyin prioritet olduğunu bildirir. Müsahibənin ən mühüm tezislərindən biri məmur-vətəndaş münasibətləri və ictimai nəzarətin gücləndirilməsidir. Prezident İlham Əliyev açıq şəkildə bəyan edir ki, dövlət nə qədər güclü nəzarət mexanizmləri qursa da, vətəndaş cəmiyyətinin fəallığı olmadan tam şəffaflığa nail olmaq çətindir. İctimai nəzarət dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, "məmur özbaşınalığına qarşı ən effektiv silahdır".

Prezident məmurlara müraciətlə bildirir ki, onlar xalqın xidmətçisidirlər, ağası deyil. Xüsusilə azad edilmiş ərazilərdə, bərpa və quruculuq işlərinin getdiyi yerlərdə ictimai nəzarətin rolu ikiqat artır. Vətəndaşların gördükləri nöqsanları dilə gətirməsi, medianın bu məsələləri işıqlandırması və sosial şəbəkələrin təzyiqi dövlət idarəçiliyində "əks-əlaqə" (feedback) funksiyasını yerinə yetirir. Bu, Azərbaycanın demokratikləşmə və idarəetmədə hesabatlılıq modelinin milli versiyasıdır.

Prezidentin müsahibəsində insan kapitalı təkcə işçi qüvvəsi kimi deyil, həm də dövlətin intellektual mülkiyyəti kimi təqdim olunur. 2025-ci il üçün müəyyən edilən hədəflər göstərir ki, təhsilin keyfiyyətinin artırılması, peşə təhsilinin əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırılması və elmi araşdırmaların iqtisadiyyata inteqrasiyası qaçılmazdır. Dövlət başçısı vurğulayır ki, neft tükənən resursdur, lakin intellekt və bilik daimi gəlir mənbəyidir. Azərbaycanda yeni yaradılan Qarabağ Universiteti və digər ali təhsil ocaqlarında tətbiq edilən müasir standartlar məhz bu məqsədə xidmət edir. İnsan kapitalına qoyulan investisiya yaxın gələcəkdə Azərbaycanın texnoloji asılılığını azaldacaq və onu innovasiya ixrac edən ölkəyə çevirəcəkdir.

İdarəetmə islahatlarının mühüm bir qolu da rəqəmsallaşmadır. Prezident müsahibədə bürokratik əngəllərin aradan qaldırılması üçün rəqəmsal həllərin vacibliyinə toxunur. "Elektron hökumət" sisteminin genişləndirilməsi, "ASAN xidmət" modelinin yeni sferalara tətbiqi məmur-vətəndaş kontaktını minimuma endirməklə korrupsiya risklərini aradan qaldırır. Prezident qeyd edir ki, şəffaflıq sadəcə bir niyyət deyil, o, texniki cəhətdən təmin olunmalıdır. Əgər sistem vətəndaşa öz hüquqlarını heç bir məmurdan asılı olmadan həyata keçirməyə imkan verirsə, bu, idarəetmədə ən böyük islahatdır. 2025-ci il bu rəqəmsal transformasiyanın bütün dövlət orqanlarını əhatə etdiyi bir il kimi səciyyələndirilir.

Dövlət başçısının müsahibəsindəki tənqidi notlar göstərir ki, islahatlara mane olan "köhnə təfəkkürlü" məmurlara qarşı mübarizə amansız olacaqdır. Prezident vurğulayır ki, heç kimin "toxunulmazlıq zirehi" yoxdur. Vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə edən, xalqın şikayətlərinə biganə qalan hər bir şəxs qanun qarşısında cavab verəcəkdir. Bu yanaşma cəmiyyətdə sosial ədalət hissini gücləndirir. İnsanlar görürlər ki, dövlət idarəçiliyi artıq qapalı bir kast deyil, hər bir istedadlı vətəndaş üçün açıq olan şəffaf bir karyera nərdivanıdır. Bu, öz növbəsində beyin axınının qarşısını alır və xaricdə təhsil almış gənclərimizin Vətənə qayıdaraq dövlət quruculuğunda iştirakını təşviq edir. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səslənən "İnsan kapitalı və idarəetmə islahatları" tezisi Azərbaycanın növbəti inkişaf mərhələsinin fundamental sütunudur. Biz artıq resurs əsaslı iqtisadiyyatdan bilik əsaslı iqtisadiyyata keçid edirik. Bu keçidin uğuru isə birbaşa idarəetmənin keyfiyyətindən asılıdır.

2025-ci il reallıqları göstərir ki, Azərbaycan dövləti öz vətəndaşına güvənir və idarəetmədə vətəndaşın iştirakını (ictimai nəzarət) vacib faktor kimi qəbul edir. Meritokratiya prinsiplərinin bərqərar olması ölkəmizi daha rəqabətqabiliyyətli, daha şəffaf və daha ədalətli edir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, intellektual cəmiyyət və effektiv idarəetmə Azərbaycanın sarsılmaz gücünün və gələcək zəfərlərinin mənəvi zəmanətidir.