1918-ci ilin mart hadisələri hərbi qarşıdurma deyil, məhz mülki əhaliyə qarşı törədilmiş soyqırımı aktı idi
Arzu Aslanova
Suraxanı rayonu, Zığ Bələdiyyəsinin sədri
YAP Suraxanı rayon təşkilatının ƏPT-nin sədri
1998-ci ildən etibarən 31 mart tarixi Azərbaycan Respublikasında dövlət səviyyəsində Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi qeyd olunur. Bu gün soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla anılır, müxtəlif anım tədbirləri keçirilir və dünya ictimaiyyətinin diqqəti xalqımıza qarşı həyata keçirilmiş cinayətlərə yönəldilir. Ulu Öndər Heydər Əliyev bu faciənin tarixi həqiqətlərinin araşdırılması və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində mühüm addımlar atmışdır. Onun təşəbbüsü ilə qəbul edilmiş 31 mart – Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında 1998-ci il Fərmanı bu hadisələrə dövlət səviyyəsində siyasi və hüquqi qiymət verilməsinin əsasını qoymuşdur. Bu gün də Azərbaycan dövləti soyqırımı həqiqətlərinin real faktlar və tarixi sənədlər əsasında dünyaya çatdırılması istiqamətində fəaliyyətini davam etdirir.
Erməni millətçilərinin irəli sürdüyü mifik “Böyük Ermənistan” ideyası regionda gərginliyin və münaqişələrin yaranmasının əsas səbəblərindən biri olmuşdur. Bu ideya əsasında Azərbaycan torpaqlarına iddialar irəli sürülmüş, əhalinin etnik tərkibini dəyişdirmək və azərbaycanlıları öz tarixi torpaqlarından sıxışdırıb çıxarmaq siyasəti həyata keçirilmişdir. Bu siyasətin nəticəsi olaraq müxtəlif dövrlərdə azərbaycanlı əhaliyə qarşı kütləvi zorakılıqlar və qırğınlar törədilmişdir.
1918-ci ilin mart ayında baş vermiş hadisələr zamanı Bakı şəhərində və Azərbaycanın bir sıra bölgələrində dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı kütləvi qırğınlar törədilmişdir. Qadınlar, uşaqlar və qocalar xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirilmiş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, insanlar öz doğma torpaqlarını tərk etməyə məcbur edilmişdir. Bu faciə yalnız Bakı ilə məhdudlaşmamış, Şamaxı, Quba, Qarabağ və Zəngəzur kimi bölgələrdə də geniş miqyas almışdır.
Minlərlə dinc insan qətlə yetirilmiş, yüzlərlə kənd dağıdılmış və əhali böyük itkilərə məruz qalmışdır. Quba şəhərində aşkar edilmiş Quba Soyqırımı Memorial Kompleksi ərazisindəki kütləvi məzarlıq həmin hadisələrin miqyasını və dəhşətlərini sübut edən mühüm tarixi faktlardan biridir. Bütün bu hadisələr planlı şəkildə həyata keçirilmiş və azərbaycanlı əhaliyə qarşı yönəlmişdir.
Tarixi sənədlər və araşdırmalar göstərir ki, 1918-ci ilin mart hadisələri hərbi qarşıdurma deyil, məhz mülki əhaliyə qarşı törədilmiş soyqırımı aktı idi. Buna görə də bu hadisələr tarixdə dinc əhaliyə qarşı həyata keçirilmiş soyqırımı kimi qiymətləndirilməli və beynəlxalq səviyyədə tanınmalıdır.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən 1918-ci il mart soyqırımının 100 illiyi ilə əlaqədar xüsusi sərəncam imzalanmışdır. Bu sərəncam əsasında ölkədə və xaricdə müxtəlif anım tədbirləri, elmi konfranslar və maarifləndirici layihələr həyata keçirilmişdir. Bu tədbirlərin əsas məqsədi soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yad etmək, tarixi həqiqətləri qorumaq və bu faciə haqqında məlumatları dünya ictimaiyyətinə daha geniş şəkildə çatdırmaqdır.
