1905-1918-ci illərin Qırğınları: Erməni silahlı dəstələrinin "Böyük Ermənistan" xülyası
Hacıbala Abdulla
YAP Suraxanı rayon təşkilatının fəal üzvü
Suraxanı rayonu, 281 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi
Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində həm böyük dövlətçilik ənənələri, həm də xalqımızın varlığına qəsd edən faciəli mərhələlər mövcuddur. Bu qanlı səhifələrin ən amansızı və sistemli şəkildə həyata keçiriləni 1918-ci ilin mart ayında başlayan və bütün Azərbaycan coğrafiyasını bürüyən kütləvi qırğınlardır. Uzun onilliklər boyu sovet ideologiyasının təzyiqi altında "vətəndaş müharibəsi" kimi qələmə verilən bu hadisələr, əslində, bir xalqın etnik mənsubiyyətinə görə məhv edilməsi planı — yəni soyqırımı idi. Bu gün həmin hadisələrə dövlət səviyyəsində siyasi-hüquqi qiymət verilməsi, həm tariximizə olan ehtiramın, həm də gələcək nəsillərin təhlükəsizliyinin təminatıdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin 26 mart 1998-ci il tarixli Fərmanı Azərbaycanın müasir tarixində milli yaddaşın bərpası istiqamətində atılmış ən cəsarətli addımlardan biridir. Bu Fərmanla 31 martın "Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü" elan edilməsi, erməni millətçilərinin xalqımıza qarşı apardığı düşmənçilik siyasətinin beynəlxalq müstəviyə çıxarılması üçün hüquqi baza yaratdı.
Heydər Əliyevin 2003-cü ildə qeyd etdiyi kimi, bu həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması yalnız Azərbaycan rəhbərliyinin siyasi iradəsi və qətiyyəti sayəsində mümkün olmuşdur. Uzun illər gizli saxlanılan arxiv sənədlərinin üzə çıxarılması, kütləvi məzarlıqların (məsələn, Quba məzarlığı) aşkar edilməsi bu siyasətin nə qədər əsaslı olduğunu sübut etdi. Ümummilli Lider vurğulayırdı ki, bu işdə təkcə dövlət qurumları deyil, hər bir vətəndaş, ziyalı təbəqəsi və xüsusilə xaricdəki diaspor təşkilatlarımız aktiv rol oynamalıdır. Saxta erməni təbliğatının onilliklər ərzində formalaşdırdığı "məzlum xalq" imicini dağıtmaq üçün real faktlara, sənədlərə və elmi dəlillərə əsaslanan əks-hücum strategiyası bu gün də aktualdır.
Prezident İlham Əliyevin 2005-ci il müraciətində qeyd etdiyi tezislər xalqımıza qarşı törədilən cinayətlərin təsadüfi bir hadisə deyil, uzunmüddətli bir strateji planın tərkib hissəsi olduğunu ifşa edir. Bu siyasəti bir neçə qanlı mərhələyə bölmək mümkündür:
Demoqrafik Müdaxilə (XIX əsr): Türkmənçay və Ədirnə müqavilələrindən sonra erməni əhalisinin kütləvi şəkildə Azərbaycanın tarixi torpaqlarına — Qarabağ, İrəvan və Zəngəzura yerləşdirilməsi gələcək münaqişələrin təməlini qoydu. Bu, bölgənin demoqrafik xəritəsinin zorla dəyişdirilməsi prosesinin başlanğıcı idi.
1905-1918-ci illərin Qırğınları: Erməni silahlı dəstələrinin "Böyük Ermənistan" xülyasını gerçəkləşdirmək üçün Bakı, Şamaxı, Quba, Göyçay, Kürdəmir və Qarabağda törətdiyi kütləvi qətliamlar azərbaycanlıları qorxutmaq, onları öz dədə-baba yurdlarından qaçmağa məcbur etmək məqsədi güdürdü.
Ərazi Parçalanması (1920-ci illər): Azərbaycanın ayrılmaz parçası olan Zəngəzurun Ermənistana verilməsi nəinki torpaq itkisi, həm də Türk dünyasının coğrafi bütövlüyünə vurulan ən böyük zərbələrdən biri oldu.
Dövlət Səviyyəsində Deportasiya (1948-1953): SSRİ rəhbərliyinin xüsusi qərarları ilə on minlərlə azərbaycanlının indiki Ermənistan ərazisindən — öz doğma yurdlarından zorla köçürülməsi etnik təmizləmənin "humanitar" maska altındakı davamı idi.
Tarixi unutmaq, onu yenidən yaşamağa məhkum olmaqdır. 31 Mart soyqırımı qurbanlarının xatirəsi qarşısında indiki nəslin ən böyük borcu bu hadisələrin beynəlxalq hüquq müstəvisində tam tanınmasına nail olmaqdır.
Beynəlxalq təşkilatlar və dünya dövlətləri qarşısında faktlarla çıxış etmək, akademik araşdırmaları çoxaltmaq və bu həqiqətləri müasir informasiya texnologiyaları vasitəsilə yaymaq hər bir azərbaycanlının milli və mənəvi vəzifəsidir. Bu iş, Heydər Əliyevin dediyi kimi, "çətin olsa da, şərəfli və müqəddəsdir.”
