Azərbaycanın “Yaşıl Enerji Koridoru” Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq üçün böyük fürsətdir
Günel Məmmədova
Suraxanı Sağlamlıq Mərkəzinin baş həkimi
YAP Suraxanı rayon təşkilatının ƏPT-nin sədri
Avropa Yaşıl Sazişi (European Green Deal) Avropa İttifaqının ən böyük və iddialı iqlim-enerji strategiyası olaraq qalır. Bu saziş 2019-cu ildə Ursula von der Leyen rəhbərliyindəki Avropa Komissiyası tərəfindən təqdim olunub və Aİ-ni 2050-ci ilə qədər iqlim neytral (net-zero emissiya) qitəyə çevirmək hədəfini daşıyır. 2026-cı ildə, sazişin əsas vizyonu hələ də toxunulmaz qalsa da, bir sıra yeni çağırışlar, sadələşdirmə təşəbbüsləri və prioritet dəyişiklikləri ilə qarşılaşır.
Baş həkim olaraq niyə bu mövzu məni və kollektivimi maraqlandırır?
Hər gün xəstəxanamızda hava çirklənməsindən qaynaqlanan astma, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (XOAX), ürək-damar problemləri, istilik vurması və digər iqlim əlaqəli xəstəliklərlə mübarizə aparırıq. Avropanın yaşıl enerji siyasəti yalnız iqtisadi və ya ekoloji məsələ deyil – bu, birbaşa ictimai səhiyyə məsələsidir. Təmiz hava, stabil iqlim və az emissiya – bunlar xəstələrimizin daha az ağırlaşma yaşaması, daha uzun və keyfiyyətli ömür sürməsi deməkdir.
Avropa Yaşıl Sazişinin 2026-cı ildəki əsas hədəfləri və vəziyyəti:
2050-ci il iqlim neytrallığı hələ də qanuni öhdəlikdir (Avropa İqlim Qanunu ilə təsdiqlənib).
2030-cu il üçün emissiya azaldılması – 1990-cı il səviyyəsinə nisbətən ən azı 55% azalma (Fit for 55 paketi çərçivəsində). Bəzi sektorlarda (ETS, nəqliyyat, binalar) daha sərt hədəflər tətbiq olunur.
2040-cı il üçün yeni təklif – emissiyaların 90% azaldılması (90-95% diapazonu müzakirə olunur və qəbul prosesi davam edir).
2026-cı il bu strategiyanın “tətbiq mərhələsi” üçün kritik ildir:
Bərpaolunan enerji və elektrikləşdirmə:
Günəş, külək və hidrogenin payı sürətlə artır. 2030-cu ilə qədər elektrik enerjisinin böyük hissəsinin bərpaolunan mənbələrdən olması hədəflənir (məsələn, Portuqaliya artıq 60%-ə yaxınlaşıb, 2026-cı ildə 80%-ə çatmağı planlaşdırır).
Yeni prioritetlər:
Electrification Action Plan (elektrikləşdirmə strategiyası), Heating and Cooling Strategy (istilik və soyutma), şəbəkələrin modernləşdirilməsi (Grids Package).
Karbon mexanizmləri və bazarlar:
EU ETS (Emissions Trading System) genişlənir və sərtləşir – 2026-cı ildə dəniz nəqliyyatı və aviasiya tam əhatə olunur.
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) – karbon sərhəd vergisi 2026-cı ildə tam işə düşür. Bu, idxal mallarının karbon izini bahalaşdıraraq Avropa sənayesinin rəqabət qabiliyyətini qoruyur.
Social Climate Fund – enerji yoxsulluğuna qarşı 87 milyard avro dəstək
2026 Komissiya İş Proqramı prioritetləri:
Enerji təhlükəsizliyi və fosil yanacaq subsidiyalarının ləğvi.
Electrification və Energy Union paketi (CO₂ nəqli, enerji səmərəliliyi, bərpaolunan enerji çərçivələri).
Circular Economy Act, Climate Package (milli hədəflərin yenilənməsi).
Sadələşdirmə (Omnibus paketləri) – bəzi qaydalar yüngülləşdirilir (məsələn, su çərçivə direktivi, meşələrin qırılması qaydaları).
Çağırışlar və reallıqlar:
Vizyon hələ də möhkəmdir, lakin siyasi təzyiqlər (ABŞ təsiri, enerji qiymətləri, sənaye maraqları), geosiyasi risklər və büdcə məhdudiyyətləri səbəbindən bəzi sahələrdə geriyə addımlar atılır: bəzi qaydalar sadələşdirilir və ya təxirə salınır (ETS2-nin 2028-ə keçirilməsi kimi). Buna baxmayaraq, saziş iqtisadi modernləşmə, yeni iş yerləri və sosial ədalət üçün də fürsət kimi qəbul edilir.
Azərbaycanda və konkret xəstəxanamızda nə edə bilərik?
Suraxanı Sağlamlıq Mərkəzi olaraq biz də “yaşıl səhiyyə”yə keçirik: enerjiyə qənaət, günəş panelləri, tullantıların ayrılması və xəstələrimizə iqlim dəyişikliyinin sağlamlığa təsiri haqqında məlumat veririk. Azərbaycanın “Yaşıl Enerji Koridoru” (Xəzər–Qara dəniz–Avropa) Aİ ilə əməkdaşlıq üçün böyük fürsətdir – təmiz enerji ixracı həm iqtisadi, həm də ekoloji qazanc gətirəcək.
Əziz oxucuları!
Həm baş həkim, həm də ictimai fəal kimi sonda demək istərdim ki, Avropanın yaşıl siyasəti bizə xatırladır ki, sağlam planet olmadan sağlam əhali mümkün deyil. Öz həyat tərzimizi dəyişək, profilaktikaya üstünlük verək və gələcək nəsillər üçün təmiz hava buraxaq. Çünki ən yaxşı müalicə – xəstəliyin qarşısını almaqdır!
